قاعده قرآني استحكام وفاي به عهد در معاهدات بين‌المللي

چكيده قرآن مهم‌ترين منبع قواعد حقوقي دين اسلام است. در حوزه روابط جمعي آنگاه‌كه دامنه بحث به ارتباط فرامرزي مي‌رسد، قرآن با پايبندي به مصالح عامه مسلمين و رعايت حقوق جامعه انساني تنها نقض پيشين طرف مقابل را مجوز پيمان‌شكني مي‌داند. اين در حالي‌ است كه تفكر حاكم بر جامعه بين‌الملل با صبغه پوزيتويستي داير مدار منفعت‌گرايي است. بديهي است در بستر اثبات گرايانه، موضوعات حول محور شكلي قراردادها معنا مي‌يابند؛ ولي نظام اسلام بيشتر محتوا و نتيجه را در نظر مي‌آورد. اينجاست كه بررسي نظريه قرآني استحكام وفاي به عهد در معاهدات بين‌المللي قادر است به نتايجي مثل اصلاح مباني معاهدات در اين سطح به رفع استثمار رسيده و ايجاد زمينه‌اي مناسب براي پايداري هر چه بيشتر قراردادها را ايجاد كند. نهادينه بودن اصل لزوم و اصول وابسته در قرآن، بداهت تضمين دامنه استحكام معاهدات را در اسلام نشان مي‌دهد. در مقابل كنوانسيون وين علاوه بر نقض پيشين طرف مقابل دو استثناي مهم ديگر نيز بر قاعده وفاي به عهد تحت عناوين خروج اختياري از معاهدات و اصل تغيير بنيادين اوضاع‌واحوال را نيز پذيرفته است. مقاله حاضر مي‌كوشد برتري نظريه قرآني در رفع استحكام معاهدات بين‌المللي را در مقابل راهبردهاي بين‌المللي آن توضيح دهد. كليدواژگان: قرآن، معاهدات بين‌المللي، قاعده وفاي به عهد، نظريه پوزيتويستي، خروج اختياري، تغيير بنيادين اوضاع‌واحوال.