واكاوي عامليت انساني در مفهوم توسعه

مفهوم توسعه از جمله مفاهيمي است كه بنا بر اقتضاي ذاتي خود، اجماعي جهاني براي آن وجود ندارد. بر همين اساس است كه تفاسير متعدد و گاه متناقضي از اين مفهوم در ادبيات جهاني آن به وجود آمده است. از منظر انديشمندان غربي در طول سال­هاي گذشته از بيان مفهوم توسعه در ادبيات برنامه‌ريزي، تغييرات زيادي در باب مفهوم آن تاكنون صورت گرفته به طوري­كه روند تغيير از يك معناي كمي­گرايي (رشد اقتصادي) تغيير جهت داده و مفاهيم كيفي زيادي مانند مشاركت، آزادي، عدالت، حق انتخاب، محيط‌زيست و غيره به آن اضافه شده است. از سويي ديگر مفهوم رشد و نه توسعه در ديدگاه غالب متفكران اسلامي وجوه پنج­گانه كاملاً متمايزي از عنوان توسعه در ديدگاه غرب داشته كه عبارتند از: جهت­گيري، وجوه توأمان كمي و كيفي، ناظريت به رفع كليه نيازهاي مادي و معنوي انسان، توجه عميق به مفهوم ابديت­گرايي در آن و سرانجام محوريت عامل انساني. اين مقاله درصدد بازخواني كاستي­هاي مفهوم توسعه از منظر متفكران غربي از يك سو و جايگزيني مفاهيمي كه ناظر به تامين كليه نيازهاي بشر است، از سوي غالب انديشمندان اسلامي است.