جريان‌شناسي نوانديشي ديني و تمدن جديد غرب

نوانديشي ديني، جرياني است كه از تلاقي دو تمدن اسلامي و غرب، و مواجهه متفكر ديندار با مدرنيته و تمدن جديد پديد آمده است. اين پديده يكي از مولفه‎هاي اساسي گفتمان ديني و اجتماعي ـ سياسي ايران معاصر به شمار مي‎رود كه در جهت تجديد حيات ديني، كارآمدتر كردن دين و تمدن سازي صورت پذيرفته است. به طور كلي، رويكردهاي مختلف نسبت به مدرنيته را مي‌توان در سه دسته پذيرش، نكوهش و گزينش مدرنيته جاي داد، كه به ترتيب نظريات روشنفكران سكولار، سنت‌گرايان (تجددستيزان) و نوانديشان ديني آن را باز مي‌نمايد. بنابراين، نوانديشي ديني در ميانه دو رويكرد سنت‌زدگي و سنت‌ستيزي يا تجددستيزي و تجددزدگي قرار گرفته كه خود داراي پارادايم‌هاي متعددي است كه مهم ترين آن ها عبارتند از: پارادايم علم-گرايي، پارادايم ايدئولوژيكي و پارادايم هرمنوتيكي. در مقاله حاضر، ضمن اشاره‌اي كوتاه به خاستگاه تاريخي نوانديشي و پيشينه آن در جهان اسلام و ايران، رويكردهاي مختلف از جمله رويكرد نوانديشان مسلمان در باب دين و مدرنيته ذكر شده، سپس مهم‌ترين پارادايم‌هاي نوانديشي ديني معاصر به‌ويژه پارادايم هرمنوتيكي مورد بحث قرار گرفته است.