چرخش از اونتولوژي به وايتولوژي ؛ علامه جعفري و امكانِ تغيير پارادايم در فلسفه اسلامي

نوشتار حاضر تلاشي است براي نشان دادن امكان چرخش پارادايمي در فلسفه ي اسلامي. اين تلاش از طريق تحليل منظومه ي فلسفي علامه محمد تقي جعفري بر پايه ي محوري ترين آموزه ي اين منظومه، يعني آموزه ي حيات معقول صورت مي گيرد. بر طبق نظر علامه جعفري، حيات معقول حيات آگاهانه اي است كه نيروها و فعاليت هاي جبري و جبرنماي زندگي را با برخورداري از آزادي تصعيد شده در اختيار گرفته و در مسير هدف هاي تكاملي تنظيم مي نمايد و بدين ترتيب شخصيت انساني، به تدريج در اين گذرگاه ساخته شده و وارد هدف اعلاي زندگي مي گردد كه اين هدف، همان شركت در آهنگ كلي هستي وابسته به كمال برين است. در اين مقاله نشان داده مي شود كه اولاً آموزه ي حيات معقول يك نظريه فلسفي اسلامي است ؛ زيرا بر مبناي آموزه هاي اسلامي و با توجه به منابع اصيل اسلامي خصوصاً نهج البلاغه طرح شده است، ثانياً با روح فلسفه در كلام فيلسوفان اسلامي در تضاد نيست، بلكه تمام عناصر محوري ترين آموزه ي آن با تعريف صدرالمتألهين شيرازي از فلسفه منطبق است ؛ زيرا غايت تفكر فلسفي نيز از نگاه علامه جعفري تشبه به باري از طريق استكمال قواي عقلي و ثالثاً، اين نظريه طرحي نو در سنت فلسفه ي اسلامي ارائه كرده ؛ زيرا به جاي وجود، حيات را به عنوانِ جستارمايه تفكر فلسفي برگزيده است، و با اين كار اين سنت را از انقياد اونتولوژي «onto-logic» رهانيده و آن را دچار چرخش وايتولوژيك «vita-logic» ساخته است و طريقي نو در فلسفه ي اسلامي گشوده است.