رويكردهاي مفسران در بررسي معناي «رجاء» در قرآن

واژگان در هر زباني، وجوه معنايي خاصي را به ذهن انسان منتقل مي­كنند. در زبان عربي هم الفاظ به طرق گوناگوني معاني را در خود جاي داده­اند. يكي از اين­ طرق، «اضداد» نام دارد. اضداد، الفاظي هستند كه دو معناي متضاد دارند؛ مثل «رجاء» به معناي «بيم» و «اميد». واژگان اضداد اهميت بسزايي در تفسير قرآن دارند؛ بنابراين انتخاب معناي صحيح توسط مفسر مي­تواند نقش مهمي در فهم قرآن كريم داشته باشد. اين پژوهش ضمن ارائه تعريف اضداد و تاريخچه آن، آراء و رويكردهاي مختلف تعدادي از مفسران، ذيل كلمه «رجاء» را ارائه و گزارش مي­دهد و پس از بررسي مفصل تفاسير، روش­مندي يا عدم روش­مندي رويكرد مفسران، در مواجه با اين واژه را مورد بررسي قرار داده مي­دهد. و در نهايت، نتايج ميزان روش­مندي مفسران، در انتخاب رويكرد به صورت آماري چنين بدست آمد كه، طبري 64/26%، طوسي 98/19%، طبرسي در مجمع­البيان 66/6%، زمخشري 98/19%، ابن­عطيه اندلسي 98/19%، فخر­رازي 98/19%، قرطبي 3/33%، بيضاوي 64/26%، ابو­حيان اندلسي 64/26%، ابن­كثير دمشقي 3/33%، محلي و سيوطي 98/19%، كاشاني 96/39%، آلوسي 32/13%، طباطبايي 3/33%، ابن­عاشور 98/19%، مكارم­شيرازي 62/46%، فضل­الله 64/26% و قرشي 32/13%. اين پژوهش به روش توصيفي- تحليلي نگاشته شده است.