تفاوت‌هاي جنسيتي در ساختار اشتغال تحصيل‌كردگان دانشگاهي ايران 1384-1392

پنجره جمعيتي به عنوان مهمترين موهبت تغييرات جمعيت از سال 1385 در كشور باز شده است. يكي از مهمترين مكانيزم‌هايي كه نقش تعيين‌كننده‌اي در بهره‌مندي از پتانسيل پنجره جمعيتي و دستيابي به سود جمعيتي ايفاء مي‌كند بهره‌گيري از اشتغال زنان است. نتايج تحقيقات مختلف نشان داده‌اند كه ارتباط تنگاتنگي بين رشد اقتصادي و برابري جنسيتي در ابعاد مختلف اقتصادي و اجتماعي وجود دارد. بنابراين برابري در دسترسي به امكانات از يك سو مي‌تواند در تعالي و پيشرفت افرد جامعه موثر باشد و سوي ديگر زمينه را براي رشد و توسعه كشور فراهم خواهد ساخت. برابري در دسترسي امكانات آموزش در كشور پس از انقلاب همواره روندي رو به بهبود داشته است. اين امر در برابري نسبي سهم زنان و مردان از تحصيل‌كردگان دانشگاهي به خوبي نمود داشته است. با اين وجود، تفاوت‌هاي جنسيتي در برخورداري از بازار كار در ايران يكي از مهمترين موضوعات است كه بايستي با هدف توسعه نقش‌آفريني زنان در رشد اقتصادي كشور مدنظر قرار گيرد. اهميت اين موضوع با توجه به تفات‌هاي جنسيتي در ساختار اشتغال تحصيل‌كردگان دانشگاهي به عنوان سرمايه انساني كارآمد دو چندان مي‌گردد. هدف اصلي اين مقاله پاسخ به اين سئوال اساسي است كه الگوي اشتغال تحصيل‌كردگان دانشگاهي در كشور در دهه اخير چه تغييرات قابل ملاحظه‌اي را تجربه نموده و چه تفاوتي بين زنان و مردان از نظر ساختار اشتغال وجود دارد؟ به منظور نيل به اين هدف، از روش تحليل ثانويه كه بر اطلاعات طرح نيروي كار مركز آمار ايران طي دوره 1384 تا 1392 مبتني است بهره برده شده است. در اين مقاله، تغييرات ميزان مشاركت اقتصادي، ميزان اشتغال، ميزان كم‌بهره‌گيري از نيروي كار، الگوي رشته تحصيلي بيكاران ، الگوي شغلي شاغلين و تغييرات نيروي كار علاف و آسيب‌پذير فارغ التحصيل دانشگاهي به تفكيك زن و مرد مورد مطالعه قرار گرفته است. نتايج كلي نشان مي‌دهد كه زنان در مقايسه با مردان در طول يك دهه اخير از بازار كار بهره‌مندي كمتري داشته‌اند. نرخ مشاركت اقتصادي زنان تحصيل كرده دانشگاهي همواره پايين‌تر از مردان بوده است. در مقابل نرخ بيكاري زنان تحصيل كرده دانشگاهي هموار از مردان بالاتر بوده است. همچنين نتايج حاكي از اين است كه نيروي كار زنان تحصيل‌كرده دانشگاهي در مقايسه با مردان بيشتر در معرض كم‌بهره‌گيري (اشتغال ناقص زمان، افراد غير فعال دلسرد از دستيابي به شغل، بيكاري با تعريف استاندارد)، پتانسيل آسيب پذيري و قرار گرفتن جزو جمعيت علاف قرار داشته‌اند.