عوامل تخريب رودخانه دينور و ارزيابي منابع آلودگي آب آن

رودخانه‌ها سيستم‌هاي اكوهيدرولوژيك پويايي هستند كه نقش مهمي در كشاورزي، صنعت، گردشگري و پايداري محيط‏زيست دارند. با اين وجود، آلودگي منابع آب و كاهش دبي جريان آن‏ها به‏دلايل متعدد از جمله تغيير كاربري اراضي، سدسازي‏هاي بي‏رويه، و تغييرات اقليمي موجب نگراني است. هدف از انجام اين پژوهش كه در بازه‏هاي مختلف رودخانه دينور در استان كرمانشاه (سرشاخه‏اي از بالادست كرخه) انجام يافت، بررسي اثرات تغييركاربري اراضي حريم رودخانه بر مورفولوژي، فرسايش و عوامل آلودگي آن بود كه در سال‏هاي 97-1395 انجام يافت. به اين منظور 7 بازه در مسير اصلي و سرشاخه‏هايي كه دچار تخريب، تغيير كاربري و يا محل ورود آلاينده‏ها بودند، انتخاب شد. طي بازديد ميداني عرض بستر عادي، سيلابي (بر اساس داغاب) و حريم، وضعيت فرسايش و پوشش گياهي در هر بازه مشخص شد. نتايج اين تحقيق نشان داد كه مورفومتري رودخانه دينور متاثر از عوامل توپوگرافي، جنس سازند زمين‏شناسي و گسل‏هاي محلي است. اين رودخانه در بازه دشتي (خدرآباد، ميانراهان، شامار و زاماني) به دليل نهشته‏هاي كواترنر، شكل رودخانه از نوع مئاندري و شرياني است كه عرض‏آن نزديك خروجي حوضه تا 500 متر پهن گرديده است. برداشت نامناسب شن و ماسه، حذف چمنزار و بيشه حريم رودخانه و جايگزيني آنها با اراضي زراعي يا گونه‏هايي چون گز و خارشتر به همراه رهاسازي آشغال، زباله، پسماندهاي پلاستيكي و فضولات دامي مهمترين عوامل تخريب و آلودگي اين بازه‏ها هستند. در خارج از بستر رودخانه نيز تخريب گسترده پوشش مرتعي، شخم موازي شيب، فعاليت‏هاي عمراني و ورود انواع آلاينده‏هاي كشاورزي، فاضلاب‏هاي صنعتي و شهري و شيرابه زباله به رودخانه و به‏ويژه درياچه سد جاميشان قابل ملاحظه است. ساخت اين سد نيز موجب حذف صدها هكتار اراضي زراعي مرغوب به همراه يك روستا و جابجايي ميليون‏ها متر مكعب خاك گرديده است.