آموزش ملي؛ راه نجات يا عامل سقوط

چكيده: آموزش ملي با شاخصه‌هايي چون آموزش يك‌شكل و هماهنگ در سطح ملي و مديريتي جامع از جانب پايتخت سياسي، با دو قرن سابقه‌ در اروپا، آمريكا، ايران و ديگر كشورها امروزه در معرض اين پرسش است كه آيا توانسته اهداف موردنظر بانيان خود را برآورده سازد يا خير؟ پاسخ به اين پرسش از ديدگاه كاركردگرايان مثبت و از ديدگاه طرفداران نظريه تضاد منفي است. بر كنار از اين دو رويكرد، مي‌توان از وجه سومي هم به موضوع نگريست و آن‌ اينكه وسيله تلقي كردن آموزش براي نيل به اهدافي سياسي يا اقتصادي يا ديني و يا هر هدفي ديگر، تا چه اندازه قابل دفاع است و آيا مي‌توان براي آموزش ملي و بطور كلي آموزش، وضعيتي غير از وضعيت وسيله بودن لحاظ كرد يا خير؟ براي پاسخ به اين دو موضوع يعني موفقيت يا عدم موفقيت آموزش ملي و وسيله بودن يا نبودن آموزش لازم است نخست انگيزه‌هاي طرح آموزش ملي در سه كشور منتخب آلمان، فرانسه و ايران مورد اشاره قرار گيرد و توفيق يا عدم توفيق اين نوع از آموزش بررسي گردد. در سطح دوم، لازم است كاركردهاي آموزش و نسبت آن با علم و اهداف في‌نفسه و لنفسه آن مورد بحث قرار گيرد تا اين فرضيه به ميان كشيده شود كه آموزش مي‌تواند ارزشي في‌نفسه و براي خود هم داشته باشد؛ موضوعي كه در آموزش ملي آن‌گونه كه در دو قرن اخير به اجرا درآمد مورد غفلت قرار گرفته و نيازمند بازخواني است. واژگان كليدي: آموزش، علم، آموزش ملي، دولت‌، آلمان، فرانسه، ايران.