جايگاه‌ مدرسۀ نظاميۀ نيشابور در نظام آموزشي عصر سلجوقيان

در دورۀ سلجوقيان به‌ويژه روزگار ملكشاه سلجوقي، با رشد و شكوفايي شهرهايي چون نيشابور، بخشي از توسعه فرهنگي خراسان مديون تلاش‌هاي خواجه نظام‌الملك طوسي، وزير پر آوازه سلجوقيان، بود. وي براي تربيت نسلي ويژه و ادارۀ امپراتوري سلجوقيان، مدارسي تأسيس نمود. خواجه نظام‌الملك كه شافعي متعصب بود، از تأسيس مدارس نظاميه، اهدافي چون تقويت خلافت عباسي، مقابله با فِرق اسلامي غيرشافعي و اعلام مذهب شافعي به عنوان مذهبي رسمي را دنبال نمود. اين مدارس را به علت دارا بودن ساختار منظم، تأمين منابع مالي توسط حكومت مركزي، تدوين محتواي دروس توسط هيئت حاكمه، نظام گزينش اساتيد و ... مي‌توان به عنوان اولين نهاد آموزش و پرورش رسمي در جهان اسلامي ناميد، كه خود زمينه‌ساز آغاز نهضت تأسيس مدارس اسلامي گرديد و به عنوان الگوي ساير مدارس و نهادهاي آموزش رسمي در سراسر جهان مطرح شد. ساخت و توسعه مدرسه‌هاي نظاميه در اكثر شهرهاي مهم در سرزمين اسلامي نظير بغداد، نيشابور، موصل، بلخ، هرات، مرو ... بنيان نهاده شد و تأثيراتي عميق در ابعاد مختلف بر مدارس در دوره‌هاي بعد برجاي نهاد. دراين ميان پرسش‌هاي پيش رو مطرح مي‌شود: 1. شرايط علمي و اجتماعي عصر سلجوقيان چگونه بود؟ 2. چه انگيزه‌هايي سبب شكل‌گيري و تأسيس مدارس نظاميه شد؟ 3. جايگاه و شرايط حاكم بر نظاميۀ نيشابور چگونه بود؟ 4. چه نتايجي از تأسيس مدارس نظاميه حاصل شد؟ به منظور پاسخ به اين پرسش‌ها، نگارنده با روش پژوهش كتابخانه‌اي، موضوع را بررسي و مراحل كار به صورت طرح مقدماتي اوليه، شناسايي و گردآوري منابع و فيش‌برداري انجام شده است.