آموزش و مراكز علمي در ايران باستان

علم و دانش در ايران باستان، از اهميّتي خاص برخوردار بود. در اين دوران، اقشار مختلف جامعه پيوندي با مراكز علمي و آموزشي داشتند. مهم‌‌‌‌‌ترين اين مراكز، آتشكده‌ها، آموزشگاه‌ها و كتابخانه‌هاي مجاور آنها بودند؛ از جمله آتشكدۀ ري، آتشكدۀ آذرگشنسب و مركز علمي همدان كه شهرت ويژه‌اي داشتند، همچنين دانشگاه گندي‌شاپور به همراه كتابخانه، بيمارستان و رصدخانه، از مراكز علمي بين‌المللي در اين دوره محسوب مي‌شدند. از شاخصه‌هاي اصلي حاكم بر نهادهاي آموزشي اين عصر، سيطرۀ اصول و مباني آيين زردشتي و در اختيار داشتن بخش عمده‌اي از تعليمات در سطوح ابتدايي و حتي قسمتي از آموزش‌هاي عالي توسط روحانيون زردشتي بود. از ديگر ويژگي‌هاي اين عصر، گرايش پادشاهان به مصاحبت و همنشيني با دانشمندان و نخبگان علمي پيرو اديان و مذاهب گوناگون بود. اين پژوهش با بهره‌گيري از متون و منابع كتابخانه‌اي، درصدد است مراكز علمي ايران باستان را شناسايي كرده و چگونگي تأثيرپذيري محتواي آموزشي از آيين و ايدئولوژي زردشتي حاكم بر اين عصر را بررسي ‌كند. دستاورد پژوهش حاكي از آن است كه بهره‌گيري از تعاليم زردشت، موجب افزايش خودآگاهي در سطح اجتماع و نيز گرايش به تفكر و عقل‌گرايي شده بود. اگرچه در اين عصر، با انديشه‌ها و جريان‌هاي فكري معارض با آيين زردشتي مخالفت و مقابله مي‌شد؛ اما در عين حال، حاكمان اين دوره با روشن‌انديشي، به تعديل فضاي موجود پرداخته و زمينه را براي استفاده از دانش و مهارت‌هاي علمي ملل گوناگون فراهم كرده بودند، به‌طوري‌كه اين رويكرد در حكومت‌هاي ايراني دورۀ اسلامي نيز به نوعي اقتباس شده است.