مداخله‌هاي مبتني بر بازتواني شناختي در حيطه كودكان با نياز ويژه: يك مطالعه مروري

مقارن با پيشرفت‌هاي دهه‌هاي اخير در زمينه شناخت مغز و كاركردهاي آن روش نويني به نام بازتواني شناختي بر مبناي ظرفيت انعطاف پذيري و خود ترميمي مغز انسان شكل گرفت. بازتواني شناختي شامل ارائه فعاليتهاي درماني معطوف به كاركرد است كه هدف آنها تقويت و يا تثبيت مجدد الگوهاي رفتاري جديد براي انجام فعاليت و يا ارائه مكانيسم هاي شناختي جهت جبران كاركردآسيب ديده سيستم عصبي است. اين روش شامل مجموعه‌اي از مداخله‌هاي مبتني بر روابط بالا به پايين (مغز – رفتار) است. مهمترين اهداف بازتواني شناختي عبارتند از: 1) ايجاد مجدد يا تقويت الگوهاي از قبل يادگيري شده رفتار؛ 2) ايجاد كاركردهاي شناختي از طريق مكانيزم هاي شناختي – جبراني؛ 3) كمك به افراد براي بهبود كاركرد كلي و انطباق با شرايط جديد. بازتواني شناختي به دو روش صورت مي‌پذيرد: 1) بازتواني شناختي كلاسيك و 2) بازتواني شناختي كامپيوتري. در نوع كلاسيك آموزش هايي براي جبران ضعفهاي شناختي ارائه مي‌شود. در اين روش يك سري تمرينات شناختي قلم و كاغذي وجود دارد كه در منزل يا كلينيك به مراجع ارائه و با او تمرين مي شود. بازتواني شناختي كامپيوتري فرآيندي است كه طي آن با انجام مكرر تمرينات شناختي كامپيوتري كه اغلب با گرافيك جذاب و به شكل بازي طراحي شده‌اند، توانمندي‌هاي شناختي فرد تقويت مي‌شود و بر مبناي آن بسياري از فعاليتهاي روزانه مانند يادگيري بهبود مي‌يابد. اين تمرينات از طريق كامپيوتر با سرعت از پيش تعيين شده و با دقت ارائه مي‌شود. نحوه ارائه اين تمرينات بهگونه اي است كه توانمندي‌هاي شناختي فرد به چالشكشيده شده و در اثر موفقيتهاي پي درپي كاركرد مغز تقويت شده و مهارت‌هاي شناختي ارتقاء پيدا ميكند. با توجه به اينكه اغلب كودكان با نياز ويژه به خصوص كودكاني كه از اختلال‌هاي عصبي-تحولي رنج مي‌برند، در زمينه كاركردهاي شناختي مشكل دارند يكي از گروه‌هاي هدف در انجام بازتواني شناختي به شمار مي روند. بهبود انواع حافظه، انواع توجه و كاركردهاي اجرايي(مانند بازداري پاسخ، مهارت حل مساله، انعطاف پذيري شناختي، تصميم گيري) از مهمترين راهكارهاي موثر در بهبود كاركردهاي شناختي كودكان با نياز ويژه به شمار مي‌روند.