فرايند غيريت‌سازي در گفتمان خواجه نظام‌الملك طوسي

تعريف «ديگري» براي بازشناسي «خود»، ضرورتي انكارناپذير جهت بازسازي و بازشناسي هر «هويتي» است؛ در اين ميان انديشه‌هاي خواجه نظام‌الملك از مقتدرترين نخبگان عرصۀ سياسي در مدت وزارت سي‌سالۀ خود براي استحكام و استمرار و تداوم حكومت سلجوقيان در ايران، توجهي ويژه به فرايند ساخت ديگري يا غيريت‌سازي داشته است. تحقيق پيش‌رو درصدد بازشناسي اين فرايند در گفتمان سياسي خواجه نظام‌المك برآمده و غيريت‌هاي تعريف‌شده در انديشۀ او را كه مبتني بر حاكميت مذهب شافعي بوده، بازتعريف كرده است. پيكرۀ مورد بررسي، كتاب خواجه نظام‌المك با عنوان سياست‌نامه است. نگارنده بر آن است تا پس از تحليل عناصر درون‌زباني متن، گفت‌وشنود آن را با تأثيرات شخص نويسنده و بافت كلان فرهنگي- اجتماعي كه به آن متن، چارچوب داده است، بررسي و فهم نمايد. نتايج واكاوي نشان مي‌دهد كه فضاي گفتماني حاكم بر ساختار كتاب، افراد را به خودي و غيرخودي، پاك‌دين و بدمذهب تقسيم مي‌كند. در اين كتاب فعال‌سازي واژه‌ها و عبارت‌ها به‌گونه‌اي صورت مي‌گيرد كه نكته‌هاي منفي خودي و نكته‌هاي مثبت ديگري به حاشيه رانده مي‌شود. چنان‌كه خواجه نظام‌الملك با متهم‌كردن و منسوب‌كردن مخالفان به صفاتي چون رافضي و قرمطي و ترسا و جهود بيش از هر ابزار ديگر در سركوب و طرد مخالفان و رقباي سياسي استفاده مي‌كند.