بررسي احكام حقوقي ازيش-ماند(دعوي مالكيت) از ماديان هزار دادستان

ماديان هزار دادستان مجموعة حقوقي از دورة ساسانيان، در نيمة نخست قرن هفتم ميلادي گردآوري شده است. اين مجموعه، گنجينه‌اي از اطلاعات جامعه‌شناسي و مردم‌شناسي و نيز منبعي مورد اعتماد از عهد كهن است. درك آن به دليل موجز گويي سخت است. زبان آن دشوار و پر اصطلاحات حقوقي است. نظرات مختلف فقها در كنار هم نوشته شده است و درك و تصميم‌گيري آن به داور زبده محول مي‌شود. با وجود افتادگي و محتواي سخت، اين كتاب با ارزش‌ترين منبع موثق حقوقي ايران پيش از اسلام است. هدف اصلي اين گفتار بررسي احكام حقوقي ازيش-ماند(azišmānd)/ دعوي مالكيت از ماديان هزار دادستان با روش تحليلي-تاريخي بوده است. پرسش‌ مقاله اين است: اصطلاح حقوقي ازيش-ماند در ماديان به چه معني است و چه موارد حقوقي را دربر مي‌گيرد؟ در اين بررسي مشخص شد: ازيش-ماند به معني بازماندن از تصرف دارايي يا بازماندن از حقوق است و در دادرسي‌هاي ازيش-ماند، ادعاهاي مالكيت مطرح و بررسي مي‌شود؛ ادعاهاي مالكيتي كه در بيش‌تر موارد، يك طرف، سندي محكمه‌پسند براي اثبات ادعاي خود ندارد و داوران زبده با توجه به شواهد در دادرسي‌هاي ازيش-ماند حكم صادر مي‌كنند. در احكام موجود، قانون‌گذاران تعريف و مثال‌هايي روشن كننده‌اي براي تفهيم ازيش-ماند آورده‌اند و دادرسي‌هاي ابهام‌دار را مديريت كرده‌اند.