مطالعه تطبيقي كتيبه‌هاي مير معصوم بكري با چند نمونه مشابه صفوي

A comparative study of the inscriptions of Mir Masoom Bakri with some similar examples of Safavid

ميرمعصوم بكري هنرمندي چندوجهي است كه در اوايل قرن 11 هـ. ق در زمان حكومت شاه‌عباس صفوي به‌عنوان سفير هند وارد ايران شد. وي در سال هاي اقامت در ايران، كتيبه هايي از خود به يادگار گذاشته است كه از جنبه ي تاريخي بسيار حائز اهميت است. در اين پژوهش براي تشخيص مضمون كتيبه هاي ميرمعصوم سعي شده آثار وي در ايران موردمطالعه قرار گيرد و جهت درك شباهت ها و تفاوت هاي اين آثار با كتيبه نگاري رايج عهد شاه‌عباس، با گزيده اي از اين آثار مورد تطبيق قرار گيرد. به سؤال‌هاي مضمون كتيبه هاي ميرمعصوم و كتيبه هاي دوره ي شاه عباس اول چيست؟ چه شباهت ها و تفاوت هايي دارند؟ كتيبه هاي ميرمعصوم و كتيبه هاي شاه عباس اول از چه الگوي بصري تبعيت مي كردند؟ عوامل اجتماعي تأثيرگذار در كتيبه ها چيست؟ پژوهش از نظر هدف، بنيادي و از نظر روش، توصيفي - تاريخي - تحليلي است. نمونه گيري به‌صورت انتخابي است و تعداد 4 كتيبه از ميرمعصوم بكري با 9 كتيبه از دوره ي شاه‌عباس تطبيق داده شده است. جمع آوري داده ها به روش مطالعات كتابخانه اي و ميداني است. نتايج به‌دست‌آمده نشان دهنده ي آن است كه مضمون كتيبه هاي اين دوره در سه دسته تاريخي، مذهبي و ادبي قابل‌تفكيك هستند. درصد فراواني مضمون كتيبه هاي صفوي به ترتيب تاريخي، مذهبي و ادبي و مضمون كتيبه هاي ميرمعصوم به ترتيب ادبي، مذهبي و تاريخي است. از نظر الگوي بصري، كليت هر دو گروه (كتيبه هاي دوره شاه‌عباس و آثار ميرمعصوم) چهارضلعي هستند. از نظر قلم، كتيبه هاي صفوي كه مضمون مذهبي دارند با قلم ثلث و آن هايي كه حاوي مضامين تاريخي و احداثيه هستند با قلم نستعليق نوشته شده‌اند؛ اما كتيبه‌هاي ميرمعصوم همه با قلم نستعليق نگارش شده اند. تمامي كتيبه هاي ميرمعصوم داراي يك كرسي مستقيم هستند درحالي‌كه كتيبه هاي صفوي عمدتاً داراي 2 يا چند كرسي هستند. از لحاظ قاب بندي در ظاهر همه كتيبه ها مستطيل هستند و تفاوت آن ها در افقي بودن كتيبه هاي ميرمعصوم و وجود يك قاب مجزا براي هر مصرع يا متن و عمودي بودن كتيبه هاي دوره شاه‌عباس بدون قاب‌بندي مجزا است.

Inscriptions are reliable documents that have an important role in conveying a message besides the decorative aspect. Various factors are effective in the formation of an inscription. In this research, in order to identify the theme of the inscriptions, it was tried to study the inscriptions of first Shah Abbas at the same time as Mir Masoom in the period between 990 and 1020 AH in Iran and we are tried to answer the following questions:ʺWhat is the content of the inscriptions of Mir Masoom and Shah Abbas I? What are the similarities and differences between the desired inscriptions? What visual pattern did the inscriptions of Mir Masoom and Shah Abbas I follow? What are the influential social factors in the mentioned inscriptions? ʺ The research is basic in terms of purpose and descriptive-historical-analytical in terms of method. Sampling is selective and nine inscriptions from the period of Shah Abbas were matched with four inscriptions from Mir Masoom Bakhri. Data collection is by the method of library and field studies. The obtained results indicate that the contents of the inscriptions can be separated into historical, religious and literary categories. The frequency of content of Safavid inscriptions is historical, religious and literary respectively, and the content of Mir Masoom s inscriptions is more literary and equally religious and historical. In terms of the overall visual pattern, both types of inscriptions of the era of Shah Abbas and Mir Masoom are squar, in terms of the font, some Safavid inscriptions that have religious themes are written with the Thuluth pen, and those that contain historical and construction themes are written with the Nastaliq pen But the inscriptions of Mir Masoom are all written with Nastaliq s pen regardless of the text. Mir Masoom s inscriptions all have one straight seat, meanwhile Safavid inscriptions have two or more seats. In terms of formatting, all the inscriptions are squar in appearance, and their main difference is in the horizontal of Mir Masoom s inscriptions and the presence of a separate frame for each text, and the vertical of Shah Abbas s inscriptions without separate framing.