تفسير و تأويل آفرينش و هبوط آدم از منظر مفسران و عرفاي اسلامي

آفرينش انسان و هبوط آدم يكي از موضوعات مهم و سؤال‌برانگيز بشر بوده‌است. انديشمندان، مفسّران، فلاسفه و عرفا هر كدام از منظري به اين قضيّه نگريسته‌ و سعي‌كرده‌اند بر اساس مباني نظري حوزة مطالعاتي خود، تفسيري از آن ارائه كنند. از آنجا كه اين موضوع با همة پژوهش‌هاي انجام‌شده همچنان محل تأمل است و روايت‌هاي مختلف از آن قابل بررسي‌اند در اين مقاله تلاش شده است تا اين موضوع از نظر مفسران و عرفا بررسي و نقد شود. مفسران در اين موضوع به دو گروه تقسيم مي‌شوند: گروهي كه غالباً معتزلي و شيعه هستند و معتقدند بهشتي كه آدم در آن بوده، يكي از باغ‌هاي خرم روي زمين بوده است و بحث آزمون آدم و هبوط او نيز يك آزمون و آموزش بوده از براي آدمي كه قرار بود در روي زمين زندگي كند. گروه ديگر كه معتقدند بهشت همان بهشت موعود بوده و هبوط آدم، كيفر گناهي بوده كه مرتكب شده است. بنابراين اغلب مفسران شيعي، هبوط آدم را تأويل كرده‌اند. از نظرگاه عرفان اسلامي نيز، گروهي از عرفا به همان صورت ظاهر آيات اكتفا كرده‌اند و بهشت را همان بهشت موعود دانسته‌اند و خطاي آدم را گناهي بزرگ قلمداد كرده‌اند. از اين گروه مي‌توان به نجم‌الدين رازي و حافظ اشاره كرد، اما در مقابل گروهي از عرفا از جمله ابن‌عربي و نسفي، اين موضوع را تأويل كرده‌اند.