بررسي سبك نثر گفتار فيلم حاجي‌واشنگتن اثر علي حاتمي

A study of the prose style of Haji Washington s film by Ali Hatami

علي حاتمي خالق آثار ماندگار سينمايي و تلويزيوني بيش و پيش از آنكه كارگردان بودن، نويسنده بود. آثار او مملو از عبارات دلنشين ادبي است كه گاه به شعر مي‌ماند. بسياري از كارشناسان و منتقدان سينما، نثر و گفتار غالب فيلم‌هاي علي حاتمي را شبيه نثر و گويش مردمان دورة قاجار مي‌دانند اما اين، فقط در حد گمان؛ و فرضية ما براي پژوهش در اين زمينه است. براي اثبات اين مدعا، فيلمنامة فيلم«حاجي‌واشنگتن»- از نوشته‌ها و ساخته‌هاي علي حاتمي(كه داستان آن در دورة قاجار مي‌گذرد)- را با دوازده مشخصة سبكيِ نثر مطبوعاتي دورة مشروطه مقايسه كرديم و در پايان از فراواني بالاي موارد همانندي گفتار اين فيلمنامة با شاخصه‌هاي نثر مطبوعاتي دورة مشروطه نتيجه گرفتيم كه علي حاتمي در نگارش اين فيلمنامه تابع شيوه و سبك نثر دورة قاجار بوده است چنانكه گويي نويسنده در زمان قاجار مي‌زيسته زيرا علاوه بر رعايت و آوردن نشانه‌هاي سبكي نثر دورة قاجار بسياري از اصطلاحات عاميانه و دولتي آن دوره را به درستي در گفتار فيلم گنجانده است. علي حاتمي علاوه بر ادبي‌نويسي، دو مشخصه انتقادي‌نويسي و ساده‌نويسي را به تقليد از شيوه و نگاه نثر قاجار در نگارش فيلمنامه حاجي‌واشنگتن لحاظ كرده است. لحن او در اين فيلمنامه-همچون روزنامه‌هاي دورة قاجار- انتقادي است ضمن اينكه همگام با ساده‌نويسي و عاميانه‌نويسي پيشگاماني همچون قائم مقام فراهاني، به شيوة ساده‌نويسي وفادار بوده و نثر ساده و عاميانه خود را به نمك آرايه‌هاي ادبي، ملاحت بخشيده است. در يك كلام، علي حاتمي با نگارش فيلمنامة حاجي‌واشنگتن اثري به سبك نثر دورة قاجار خلق كرده است.