بررسي و تحليل نظريه‌ي «عادت الله» در مثنوي معنوي مولانا

study and analysis of the theory of Adat Al-llah in Rumi s spiritual Masnavi

از جمله مهم‌ترين مسائل در مكتب اشاعره، قاعده‌ي «عادت الله» است. چنان‌چه قصد داشته باشيم نظر اشاعره درباره‌ي علّيت را بدانيم، فهم اين قاعده ضروري مي‌نمايد. در ميان متكلمان مسلمان، اشاعره بيش‌تر از همه‌ي متكلمان با قاعده‌ي ضرورت علّي مخالفت كرده‌اند و در اين راه جدّ و جهد تمامي داشته‌اند. اساساً اين نظام فكري جهت بروز و پايداري خود نيازمند به وجوهي از آشكارسازي بوده است كه در زمان پيدايش اين نظريه، مي‌توان بهترين وجه آشكار نمودن آن را بيان شاعران و نويسندگان دانست. از جمله شاعراني كه در نظر برخي، مروج اين قاعده دانسته‌ شده است، مولانا جلال‌الدين و مثنوي معنوي اوست. در اين پژوهش ضمن بررسي نظريات فلسفي و كلامي در اين زمينه، قاعده‌ي «عادت الله» را در كلام مولانا جلال‌الدين مي‌كاويم تا سوگيري او را در مثنوي معنوي نسبت به اين قاعده مشخص سازيم.