اختيار ملت‌ها در پيشرفت و پسرفت از نگاه شهيد مطهري با تأكيد بر آيۀ يازدهم سورۀ رعد

نقش رفتار جوامع در سرنوشت خويش، با موضوع چالش برانگيز جبر و اختيار گره خورده است. باورمندان به اختيار با تأكيد بر تأثير رفتار انسان‌ها بر وضعيت آينده خود، به برخي از آيات قرآن، استناد كرده‌اند. يكي از پربسامدترين آيات مورد استناد، كريمه «إِنَّ اللَّهَ لا يغَيرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يغَيرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ» است. اين نوشتار با روش توصيفي- تحليلي به دو ديدگاه عمده در برداشت از اين آيه، براي موضوع نقش‌داشتن جوامع در سرنوشت خود پرداخته است. ديدگاه اول با استناد به سياق، ضمن نفي عموميت از اين آيه نسبت به تغيير از شرائط نيك به بد و بد به نيك، آن را محدود به تغيير از شرائط مطلوب به نامطلوب كرده است اما شهيد مطهري(ره) و برخي ديگر از مفسران با برداشتي فراسياقي، اين آيه را شامل هردو گونه تغيير (نيك به بد و بد به نيك) مي‌دانند. اين مقاله، با دفاع از ديدگاه دوم، به مستندات اين برداشت فراسياقي پرداخته و ضمن نقد ديدگاه اول (مخالفان تعميم) شواهد قرآني و روايي برداشت گسترده از آيه مورد نظر را ارائه داده است