بررسي ظرفيت نمايشي روايت «پايان كار اميرمحمد» در تاريخ بيهقي

در ميان متون ادب فارسي، داستان‎هاي حماسي و عاشقانه و تاريخي از منابع ارزشمندي براي اقتباس‎هاي سينمايي و نمايشي به شمار مي‎آيند، اما آن گونه كه شايسته است، از ظرفيت اين منابع براي تبديل به متون تصويري استفاده نشده است. بهره‎گيري از اين متون از يك سو مي‌تواند موجب غناي اثر نمايشي شود و از ديگر سو اگر كارگردان آن چنان كه بايسته است، نتوانند ظرفيت‌هاي موجود در متن را آشكار كند، با توجه به شناختي كه مخاطبان از اين متون دارند، موجب واكنش منفي مخاطب مي‎شود. تاريخ بيهقي به عنوان يكي از متون تاريخي ادب فارسي داراي ماجراها و حكايت‎هايي است كه مي‎توان از آن‎ها در نوشتن فيلم‎نامه‌ها و نمايش‎نامه‎ها بهره برد. در اين مقاله قابليت‎هاي نمايشي رويارويي اميرمسعود و برادرش اميرمحمد بر سر تصاحب قدرت پدر بررسي شده است. اين روايت با توجه به پيرنگ آن و توصيف و شخصيت‎پردازي، ايجاد تعليق در خواننده و باز بودن پايان‎بندي از ظرفيت نمايشي بالايي برخوردار است. پيرنگ اين روايت بر خلاف ديدگاه ارسطو، در ميانه رها مي‎شود و همين به سرانجام نرساندن پيرنگ، شگردي است كه موجب باز بودن پايان قصه مي‌گردد و از طريق آن، ذهن مخاطب با متن درگير مي‎شود. در اين داستان با گره‎گشايي روبه‎رو نيستيم و خواننده تا پايان در حالت تعليق باقي مي‎ماند و داستان در وضعيت نقطه‏ي اوج بدون حركت به سمت گره‎گشايي پايان مي‎يابد و ستيزه‎ي دو برادر بر سر قدرت، گويي همچنان تداوم دارد، اگرچه يكي در بند ديگري است.