نشانه‌شناسي غزلي از عراقي

اين مقاله ضمن معرفي روش نشانه‌شناسي به‌عنوان يكي از شيوه‌هاي جديد تحليلي در متون عرفاني، با مطالعۀ موردي غزلي از غزليات فخرالدين عراقي شاعر سبك عراقي سدۀ هفتم، به معرفي نشانه‌هاي عرفاني اين غزل پرداخته است. پيش از آن مروري اجمالي بر تعريف نشانه و نشانه‌شناسي و انواع آن صورت گرفته است. سپس دال و مدلول‌هاي به‌كار گرفته در غزل عراقي معرفي و تو صيف شده است. غزل بررسي شده براساس كاربرد باد به‌شيوه‌هاي گوناگون است كه براي بيان مفهوم عارفانه به‌كار گرفته شده است. اين كاربرد در ادبيات عرفاني قدمت دارد. در اين پژوهش به‌نحوي از هنجارشكني‌هاي شعري استفاده ‌شده است. شاعر توانسته است به ياريِ تناقض و شكست‌ها، همچنين به‌كارگيري عنصر پوياي باد در تمام پيكرۀ اثر، ديدگاه عارفانۀ خود را بنماياند. باد در ديدگاه عارفانه نشاني از پوچي و فاني بودن عمر و زندگي دنيوي است كه در عرفان اسلامي سابقه‌اي ديرينه دارد. مخاطب با دقت در جايگاه افعال و قسمت‌هاي مختلف جمله ضمن درك رمزگان‌ها و دال‌هاي عاشقانه به مدلول‌هاي عارفانه دست يافته است. شاعر درشرايطي كه دريافت شعر دشوار مي‌نمايد با بهره گيري از نشانه‌هاي عاشقانه و عارفانه به شعرش انعطافي بخشيده كه درك و دريافت آن را براي مخاطب هموار و دلنشين ساخته است.