بررسي خاستگاه، شاخصه هاي معماري و نقوش تزييني محراب مساجد ايران

Investigating the origin, architectural features and decorative motifs of the altars of Iranian mosques

معماري اسلامي يكي از اصلي ترين شاخصه هاي شهرسازي اسلامي است و مسجد يكي از مهمترين عناصر آن است. تاثير مكتب اسلام بر آنچه به عنوان هنر و معماري اسلامي شناخته مي شود بر كسي پوشيده نيست. اسلام ديني با وجوه و مراتب بسيار، و جهان بيني كامل و سرآمد همه اديان همواره الهام بخش معماران اسلامي بوده است معماري ايراني و تزيينات مربوط به آن از گذشته‏هاي دور تا به امروز پويايي و تداوم خود را همواره حفظ كرده است. اين تزيينات كه در سطوح فضاهاي داخلي و نماي خارجي مساجد به كار رفته سهم عمده‏اي از معماري مساجد را به خود اختصاص داده است، به طوري كه هنرمندان در اين بخش تمامي عناصر تزييني كاربردي را به بهترين وجه به كار گرفته‏اند. چهار ركن اصلي در معماري مساجد عبارت از، گنبد، گلدسته، منبر، محراب و تزيينات است كه در پژوهش حاضر با هدف بررسي جايگاه و ويژگي هاي محراب، مواد مورد استفاده در ساخت آن و نقوش بكار رفته در معماري محراب و انواع اين شاخصه ي معماري اسلامي پرداخته شده است. اين پژوهش در قالب تحليلي- توصيفي و شيوه گردآوري اطلاعات به روش كتابخانه اي و در مطالعه ميداني نمونه هاي موجود در شهرهاي تاريخي ايران شامل اصفهان، نايين و يزد جمع آوري شده است. نتايج پژوهش حاضر نشان داد از ابتداي ورود اسلام به ايران، ساخت مسجد و اركان پنجگانه آن، در اولويت فعاليت هنرمندان معمار ايراني بوده است و تقريبا در همه دوره ها ساخت محراب با ويژگي هاي عام و خاص آن مورد توجه بوده است.