چشم اندازي به آموزش معماري در گام دوم انقلاب اسلامي ضرورت تحول در «برنامه و سرفصل رشته معماري» مبتني بر «حكمت اسلامي» و متناسب با «بوم ايراني»

انقلاب اسلامي در تداوم راه انبياء الهي با آرمان «حيات طيبه» جامعه توسط امام و امت شكل گرفت. مراحل تكوين اين انقلاب به سوي «تمدن نوين اسلامي- ايراني» در نظر رهبري حكيم، شامل پنج مرحله «انقلاب، نظام، دولت، جامعه و امت» اسلامي مي‌باشد. اكنون در آستانه گام دوم انقلاب در مرحله «دولت اسلامي» هستيم كه بايد اركان نظام در عمل و بر اساس يك «الگوي اسلامي-ايراني» پيشرفت، ساماندهي بشوند. وزارت عتف به عنوان يكي از اركان حاكميت كه متولي امر «آموزش، پژوهش و فناوري» در كشور است، بايد در همين راستا جهت‌گيري داشته باشد؛ انقلاب فرهنگي كه در اوايل انقلاب (گام اول انقلاب) رخ داد به همين منظور بود. اكنون چهل سال تجربه خروجي‌هاي دانشگاه‌ها در حوزة معماري و شهرسازي، تناسب چنداني با آرمان‌هاي انقلابمان ندارد و يك تحول اساسي و عميق، در سطح «گام دوم» و با ره‌توشة چهل سال گذشته در دانشكده‌هاي معماري، ضروري به نظر مي‌رسد. هدف از اين تحقيق، جستجوي سرنخ‌هايي براي آغاز اين تحول است. پرسش تحقيق آن است كه «آنچه يك مهندس معمارِ در تراز انقلاب اسلامي بايد درباره معماري بداند و بتواند، چيست؟». محدوده تخصصي تحقيق، «برنامه و سرفصل دروس رشته معماري» در مقطع كارشناسي است كه به عنوان سند مبناي وزارت «عتف» در دانشكده‌هاي معماري ايفاي نقش مي‌كند. دو پيش‌‌فرض تحقيق آن است كه اولا مأموريت و رسالت دانشكده‌هاي معماري، تربيت معماراني است كه آثار شايسته معماري طراحي كنند و بسازند. ثانياً يك دانشكده اگر بخواهد كارآمد و اثربخش باشد بايد به صورت يك سامانه (سيستم) عمل كند؛ يعني تمامي اجزاي آن هماهنگ با يكديگر به سمت هدف، سامان يابند. بنابراين اگر يك بازانديشي در تعريف «معماري و معمار» داشته باشيم، آنگاه مي‌توان يك بازتعريف از «آموزش معماري و تربيت معماران» داشت و براي دانشكده‌هاي معماري در تراز جمهوري اسلامي، طرحي نو درانداخت. در اين تحقيق تلاش شده كه با ارائة تعريفي از «معماري» سرنخ‌هايي براي محتواي دروس برنامه درسي معماري پيشنهاد گردد، به گونه‌اي كه در راستاي الگوي پيشرفت «اسلامي- ايراني» كشور باشد. همچنين براي تبيين بهتر تمايز اين نگاه با نگرش كنوني، نقدي بر برنامه مصوب اين رشته با روش تحليل محتوا با بهره‌گيري از مدل‌سازي «ستون فقرات ماهي» انجام شده است. نتايج تحقيق بيانگر آن است كه برنامه سرفصل دروس رشته معماري بايد ابتدا به دو بخش «اسلامي و ايراني» دسته بندي شود و در هر بخشي چهار رُكن «ساماندهي، مكان، انسان و محيط» مبتني بر «حكمت اسلامي و متناسب با بوم ايراني» بازتعريف و آموزش داده شود. بديهي است كه لازمة كارآمدي و اثربخشي اين تحول در برنامه، تربيت اساتيدي است كه به عنوان افسران اي جهاد، مربّي معماران شايسته براي شكل‌گيري معماري شايسته باشند كه از «كوزه همان برون تراود كه در اوست».