مطالعه تطبيقي مسئوليت مدني صغار و بيماران رواني؛ در جستجوي يك نظريه

A comparative study of the civil responsibility of minors and mental patients; In search of a theory

با نگاه از زاويه اي متفاوت، سخن از مسئوليت مدني صغار و بيماران رواني، به واقع كاوشي است فلسفي در خصوص كيفيت تأثير صغر سن و ضعف يا فقدان عنصر رواني ادراك در حقوق مسئوليت مدني. در چنين پژوهشي اصولاً با دو نگرش و مبناي فكري مواجهيم: در يك سو نظام ‏هاي عيني‏ گرا (نوعي گرا) قرار دارند كه اصولاً صغر سن يا فقدان عنصر رواني تميز را در حقوق مسئوليت مدني دخالت نمي‏دهند بلكه رويكرد تحليل هاي خود را بر روابط عينيِ محض استوار كرده اند. در مقابل اما، نظام ‏هاي ذهني‏ گرا (شخصي گرا به معناي-خاص) واقع شده اند كه به دنبال تأثير عناصر پيچيده رواني و ذهني بر حقوق مسئوليت مدني و روابط طرفين دعوا هستند. اين گرايش مي كوشد با دخالت دادن عناصر سني و رواني در تعديل حداقلي يا حداكثري مسئوليت مدني صغر و مجانين گام بردارد. با وجود اين، به ‏نظر مي‏رسد راه‏حل منطقي تر در اتخاذ راه‏كاري ميانه و مختلط است، معياري كه عيني‏ گرايي را در كنار شخصي‏ گرايي بنشاند و نقطه توازني مطلوب ميان حقوق طرفين دعوا ترسيم نمايد. اما بي گمان، اتخاذ راه‏كار نهايي و قاطع در اين دست مطالعات فلسفي- حقوقي دشوار است چه، چهره ملاحظات اخلاقي و ناظر به انصاف در اينگونه مطالعات پررنگ بوده، مرزهاي قاطع حقوق و اخلاق كم رنگ تر شده و به همان ميزان دستيابي به عدالت واقعي دشوارتر مي‏گردد.