بررسي كاربرد شناختي يك متن تاريخي- ادبي: تاريخ بيهقي

در پژوهش هاي تاريخ شناختي، آن چه ذيل عنوان تاريخ، مورد بررسي، پژوهش و تحقيق قرار مي گيرد، در پيشينة زماني، چيزي جز جريان ويژه يا معمول زندگي نبوده است؛ اين بدان معناست كه رويدادهاي تاريخي در نگرشي عميق و واقعگرايانه به مثابة اجزاي گوناگون زندگي شخصي، اجتماعي و سياسي افراد، گروه ها و يا يك ملّت به شمار مي آيد. تاريخ بيهقي از زمرة شاخص ترين كتاب هاي تاريخي-ادبي است كه نويسنده در آن تنها به روايت محض نپرداخته-است كه گرد «زوايا و خبايا» گرديده، تحليل هاي اجتماعي-فرهنگي خود را نيز بدان افزوده است. اين تحليل ها گاه صريح و آشكارند و گاه نامرئي، ضمني و پنهان ؛ بدين ترتيب، مواجهه با زبان گاه مواجهه اي است سخت ظريف و حساس؛ چنان ظريف و حساس كه بررسي و تحليل آن، دقتي افزون مي طلبد كه اگر نه چنين شود، رازها و رمزهاي زباني و لايههاي پنهان معنايي در پرده اي از پوشيدگي، همچنان پنهان خواهد ماند. در مورد اخير، خوانندة هوشمند از برونة متن در مي گذرد و از طريق واژه ها، جمله ها و ساختارها، به ديدگاههاي نويسنده دست مي يابد و به تحليل «منظور» او از رويدادهاي جامعه نائل مي گردد. در اين ميان، تاريخ بيهقي به دليل ويژگي هاي خاص خود، از منظر بررسي ها و تحليل هاي زباني، سخت قابل تأمل و تحليل است.