اثربخشي مداخله مبتني بر فعاليت ورزشي و كنترل تغذيه بر شاخص توده بدني دانش‌آموزان داراي اضافه وزن و چاقي

هدف پژوهش: شيوع چاقي و اضافه وزن كودكان و نوجوانان در سراسر جهان رو به افزايش است كه اين موضوع زنگ خطري براي سلامت جامعه محسوب مي‌شود. با توجه به تغيير در شيوه زندگي، و توسعه‌يافتگي و كاربرد گسترده تكنولوژي در زندگي روزمره، لزوم برنامه‌ريزي و اجراي برنامه هاي مداخله‌اي براي بهبود سبك زندگي، اصلاح الگوي تغذيه‌اي و افزايش فعاليت فيزيكي ضروري است. پژوهش حاضر به منظور بررسي اثربخشي مداخله‌ مبتني بر تغيير عادات رفتاري، كنترل تغذيه و افزايش فعاليت‌هاي ورزشي دانش‌آموزان دختر و پسر ايران در چهار استان منتخب شامل: اردبيل و هرمزگان در بخش دختران و مازندران و قزوين در بخش پسران انجام گرفت. روش و روند پژوهش: ارزيابي اوليه قد و وزن دانش‌آموزان پسر و دختر در سال تحصيلي 99-1398 انجام و شاخص توده بدني مورد محاسبه قرار گرفت. در هر مركز استان سه مدرسه منتخب به صورت نمونه‌گيري خوشه‌اي مورد ارزيابي قرار گرفت. پس از مطالعه مقدماتي و طراحي مراحل اجرائي، با برگزاري كارگاه‌هاي آموزشي براي مجريان طرح در چهار استان، در مجموع 19281 دانش‌آموز در مرحله اول مورد آزمايش قرار گرفتند و از اين تعداد 4176 دانش‌آموز داراي اضافه وزن يا چاق تشخيص داده شدند و در مداخله شركت كردند. يافته‌ها: درصد تغييرات مشاهده شده در شاخص توده بدني دانش‌آموزان بدين صورت مي‌باشد: در تمامي سنين با كاهش همراه بوده است، با اين توصيف كه تفاوت مشاهده شده در سنين 10 و 18 سال معني‌دار نبوده و در بقيه سنين معني‌دار مي‌باشد. اقدامات مداخله‌اي در خصوص تغيير عادات رفتاري، كنترل تغذيه و افزايش فعاليت هاي ورزشي دانش آموزان در مدت سه ماه باعث كاهش 1 تا 2 واحد از BMI در تمامي گروه‌هاي سني دانش‌آموزان شده است. نتايج ارزشيابي پاياني طرح نشان داد در مجموع بيش از 65 درصد دانش‌آموزان، والدين و معلمان از اجراي طرح رضايت داشته و آن را اثربخش مي‌دانند. از بين عوامل درگير در اجراي طرح، مهمترين عامل كاهش وزن بعد از خود دانش‌آموزان، معلمان تربيت بدني بوده و از بين عناصر مختلف محتواي آموزشي، كارگاه‌هاي آموزشي موثرترين عامل شناخته شد. نتايج: با توجه به اثربخش بودن مداخله در موضوع چاقي در سنين كودكي، پيشنهاد مي‌شود وزارت آموزش و پرورش و ديگر نهادهاي مرتبط با كودكان از جمله خانواده و ... برنامه‌هاي خاصي را جهت كنترل و بهبود وضعيت دانش‌آموزان در اين خصوص در دستور كار خود قرار دهند. همچنين پيشنهاد مي‌شود، علاوه بر برنامه‌هاي مداخله‌اي با هدف بهبود وضعيت، برنامه‌هاي پيشگيرانه نيز مد نظر قرار گيرد.