خوانشي فرماليستي از نقد قديم ادب عربي

يكي از موضوعات مهم در نظريه‌هاي ادبي، خوانش ميراث كهن ادبي بر پايۀ رويكردهاي نوين نقدي است. با اينكه جستارهاي زيادي را مي‌توان سراغ گرفت كه از شعر و نثري كهن يا نوين، خوانشي معاصر به‌دست آورده‌اند اما پژوهشي بنيادي دربارۀ بازيابي اصول نقد نوين از مباني نقد كهن، چه در ادبيات فارسي و چه در ادبيات عربي، كمتر انجام گرفته است. از اين‌رو، جستار كنوني بر آن است تا با روشي توصيفي - تحليلي و بنابر منابع كتابخانه‌اي، چنين خوانشي را انجام دهد و مباني نقد فرماليستي را در نقد قديم ادب عربي بازيابد. رهاورد اين بازكاوي و بازخواني، اثبات اين فرضيه است كه ناقدان نقد قديم عرب طلايه‌داران نقد فرماليستي‌اند و شباهت‌هاي بسيار ميان رويكرد فرماليست‌ها و رويكرد ناقدان قديم زبان و ادبيات عربي، معنادار است، چنان‌كه معادل برخي اصطلاحات صورتگرايان همچون «ادبيت» و «آشنايي‌زدايي» و «هنجارگريزي» را به‌خوبي مي‌توان ذيل اصطلاحاتي چون «غرابت» و «طرافت» و «عدول» و «لحن» قرار داد.