بازخواني تزئينات گچبري معماري اسلامي در دوره ايلخاني

Reinterpreting stucco decorations of Islamic architecture in the Ilkhanid period

ايلخانان يا ايلخانيان نام دودماني از مغول‌ها است كه از سال ۶۵۴ تا ۷۵۶ ه‍. ق (۱۲۵۶ تا ۱۳۵۶ ميلادي) به مدت حدود ۱۰۰ سال در ايران حكومت كردند. امپراتوري ايلخاني به‌طور رسمي به‌عنوان ايران‌ زمين يا به‌زبان ساده ايران شناخته مي‌شد. تزئينات گچبري عصر ايلخاني، به عنوان يكي از باشكوه‌ترين جلوه‌هاي تزئين در معماري از بين دوره‌هاي ديگر است. اين دوره، علاوه بر تنوع آشكار در فرم‌ها و ابعاد ساخت، شامل مجموعه‌ي منحصربه ‌فردي از آرايه‌ها و همچنين كتيبه‌هاي گوناگون است. اين نقوش كه تقريبا، در كليه‌ي اجزاء و قسمت‌هاي محراب‌هاي گچبري اعم از پيشاني، حاشيه‌ها، نيم ستون‌ها (پيلك)، سرستون‌ها، طاق‌نماها و لچكي‌ها به چشم مي‌خورد؛ شامل انواع نقوش گياهي (اسليمي و ختايي) و هندسي (گره) است كه در اكثر نمونه‌ها، تلفيق آنها با خطوط و اقلام موجود (كوفي، ثلث و...) ديده مي‌شود. در اين مقاله، به معرفي انواع آرايه‌هاي هندسي به كار رفته در قسمت محراب پرداخته مي‌شود. روش پژوهش بر اساس مروري انجام شده است.