بررسي باستان شناسي در محدوده دژ طبيعي كلات نادري، خراسان رضوي

مجموعه‌ي تاريخي ـ فرهنگي دژ طبيعي كلات، شامل دربندها، دروازه‌ها، دژها، ديوارهاي تدافعي، برج و باروها، عمارت‌هاي نادرشاه افشار، آب‌انبارها و آسبادها، سازه‌هاي انتقال آب و گورستان‌هاي اسلامي و پيش‌ازتاريخي است. دژ كلات، همگوني منحصربه‌فردي از تعامل تاريخ با طبيعت را در طول دره پديدآمده از ژرف رود براي علاقه‌مندان به تاريخ و هنر معماري به وجود آورده است. نگين اين دژ را بايد مجموعه‌ي فرهنگي ـ تاريخي عمارت خورشيد دانست كه خود بخشي از محور تاريخي ـ فرهنگي محله‌ي كبودگنبد (عمارت، مسجد، آب‌انبار، بازار، رباط، حمام، سيستم آب‌رساني) شهر كلات به شمار مي‌آيد و از طرفي نماد شهر كلات و دوره‌ي افشاريه محسوب مي‌گردد. تاريخ و فرهنگ كلات از غناي بالايي برخوردار است به‌ويژه آنكه شناخت سياست، معماري و هنر دوره‌ي افشاريه به مطالعه و بررسي باستان‌شناسي كلات گره خورده است. مطالعات انجام شده در اين شهرستان شامل كاوش در عمارت خورشيد (لباف‌خانيكي 1377) و مطالعات ديوارهاي تدافعي كلات (لباف خانيكي 1392، 1393؛ لباف خانيكي و ديگران 1398) و بررسي نقشه‌ها و اسناد تاريخي (نظرآهاري و ديگران 1391) است. در راستاي انجام مطالعات هدفمند باستان‌شناسي در اين پهنه‌ي فرهنگي ـ تاريخي، با كسب مجوز شماره‌ي 40010514 از پژوهشكده‌ي باستان‌شناسي كشور، بررسي باستان‌شناسي محدوده‌ي دژ طبيعي كلات شروع و در طي 28 روز كاري 22/03/1400 تا 20/04/1400خ انجام گرديد.