تأثير استخراج شن و ماسه بر رفتار هيدروليكي دبي رودخانه

The Effect Of Sand Mining On The Hydraulic Behavior in the River Discharge

مديريت حوزه‌هاي آبخيز بدون توجه به نقش بهره‌برداران دولتي و محلي، سياست‌هاي حفظ منابع آب و خاك را با ناكامي مواجه مي نمايد و در درازمدت آثار و تبعات منفي زيادي بر جاي خواهد گذاشت. با توجه به اينكه اكثر جوامع انساني در كنار رودخانه ها و مناطق حاصلخيز زندگي مي كنند، استخراج شن و ماسه و بهره برداري از اين مناطق روز به روز در حال افزايش است. با برداشت بي رويه شن و ماسه از بستر رودخانه، رودخانه به سمت رسوبگذاري و فرسايش پيش مي‌رود و تعادل رسوب ورودي و خروجي بهم مي‌خورد. همين امر سبب تغيير در دانه بندي رسوبات بستر، شيب تعادلي، تغيير سطح آب، تغيير رژيم رودخانه، تخريب سازه هاي مهندسي، آبرفتي شدن ماسه‌هاي ازبين رفته و مشكلات اجتماعي و امنيتي مي شود. در اين تحقيق با استفاده از تكنيك GIS و مدل هيدروليكي HEC-RAS و با كمك افزونه HEC-GeoRAS كه پل ارتباطي بين مدل هيدروليكي HEC-RAS و Arc GIS است، اقدام به بررسي اثرات برداشت بي رويه شن و ماسه بر ويژگي هاي هيدروليكي و هيدرولوژيكي رودخانه پرداخته شده است. نتايج بدست آمده از اين پژوهش نشان داد كه با برداشت عمقي يك الي دو متر از بستر رودخانه، سطح مقطع يك درصد افزايش و سرعت نيز يك درصد كاهش مي يابد كه اين امر باعث افزايش رسوب گذاري و مشكلاتي اعم از بهم خوردن رژيم جريان و سيلابي شدن دبي هيدروگراف در رودخانه، خسارات مالي و جاني ، اثرات منفي زيست محيطي مانند تخريب جوامع گياهي، جانوري و مرگ آبزيان، آلودگي آب و پيامدهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي برجاي مي گذارد.