بررسي عدالت ترميمي: از علل شكل گيري تا نظريه و مدل هاي پيرامون آن

Investigating restorative justice: from the causes of formation to the theory and models around it

عدالت ترميمي را فرآيندي تعريف كرده اند كه به موجب آن، بزهكار، بزه ديده و جامعه محلي و يا به عبارت بهتر هر فردي از اعضاي جامعه كه از ارتكاب جرم متاثر شده و از آن متضرر گرديده است گرد هم جمع مي آيند و اصولا به كمك يك تسهيل گر يا ميانجي گر مشكلات ناشي از ارتكاب جرم را مطرح نموده و در حل و فصل اختلافات پيش آمده مشاركت مي كنند. از علل شكل گيري اين نظريه مي توان به انتقاد و ايرادهاي وارده به نظام عدالت كيفري كلاسيك پرداخت كه در مهار كردن بزهكاري و كنترل آن و هم چنين اصلاح و درمان بزهكاران و هم چنين جبران خسارت وارده بر بزه ديدگان با شكست مواجه شد. هم چنين با ظهور و بروز جرم شناسي جديد موسوم به جرم شناسي واكنش اجتماعي و به ويژه شاخه هاي آن مانند جرم شناسي برچسب زني و جرم شناسي بزه ديده شناسي ، عدالت ترميمي يا سازشي به صورت تدريجي وارد سياست تقنيني كشورها شد. در عدالت ترميمي دو مدل يا ديدگاه وجود دارد كه عبارتند از گرايش يا مدل ناب خواه و گرايش بيشينه خواه. مدل ناب خواه معتقد است كه فرآيند عدالت ترميمي و برنامه هاي آن بايد آنچنان توسعه يابند كه روزي جايگاه عدالت كيفري را بگيرند . در واقع طرفداران اين مدل معتقد به انحلال نظام عدالت كيفري هستند. ولي مدل بيشينه خواه معتقد است كه نبايد از دستگاه عدالت كيفري غافل شد و اگر روزي فر آ يندها و برنامه هاي عدالت ترميمي قادر به حل و فصل اختلافات نبود دستگاه عدالت كيفري بتواند مشكلات بوجود آمده را حل نمايد و در واقع معتقدند كه عدالت ترميمي و عدالت كيفري بايد مكمل هم باشند. هم چنين قانون گذار كشور ما به تبعيت از نظريه عدالت ترميمي ماده 83 را در قانون آيين دادرسي كيفري پيشبيني نموده و در برخي جرايم ارجاع به ميانجيگري را پيشنهاد كرده است.