بازخواني مفهوم نظم‌اجتماعي مكان در انديشه ايران‌شهري

زندگي اجتماعي و كنش شهروندي پيش از آن‌ كه يك مقوله فيزيكي و كالبدي باشد مقوله‌اي اجتماعي-فرهنگي است. در‌ شاهنامه، ‌‌ايران‌شهر ‌مكاني ‌است ‌كه همۀ ‌روايات ‌اجتماعي در ‌ارتباط ‌با ‌آن ‌شكل ‌مي‌گيرد. شاهنامه داستان زندگي اجتماعي شهرياران (شاهان فرهمند) و مردم ايران و نماينده شيوه زندگي و انديشه‌ها و باورهاي آنان در گذر روزگار است. حكيم ابوالقاسم فردوسي با روايت تفصيلي كردار و فضيلت شاهان در شاهنامه بر آن است تا طريقت آنان را به منزله يك انتظام اجتماعي متجلي سازد. شهرياران فرّ و گوهر خود را با آباداني و داد و گسترش نيكويي به بهترين شيوه به منصه ظهور رسانيده‌اند. به عبارت ديگر هدفمندي و هويت شهريار به‌واسطه هنر نظم‌دهي اجتماعي‌، خواه طرح مكان‌هاي اسطوره‌اي و خواه مكان‌هاي زميني، منظومه‌اي از كيفيت‌هاي نظم‌دهنده اجتماعي را ارائه مي‌دهد. بنابراين بازخواني و احصاء كيفيت‌هاي انتظام‌بخش اجتماعي در مكان‌ بر پايه آراء حكيم فردوسي ما را به تبيين مؤلفه‌هايي اجتماعي براي ساخت مكان‌ در شهر معاصر رهنمون خواهد ساخت. پژوهش حاضر بر پايۀ رويكرد توصيفي-تحليلي با به‌كارگيري روش تحليل محتوا و استفاده از مطالعات كتابخانه‌اي و جستجوي منابع با محوريت شاهنامه است. آنچه قابل ذكر است محوريت تمامي كيفيت‌ها برآمده از مفهوم اَشِه يا داد است كه هر چيزي در جاي نيكوي خود قرار بگيرد و هنر قرارگيري نيكو هر پديده بر عهدۀ شهريار است. شهريار با باور به انتظامي از پيش موجود، نخست جايگاه خود را با اين انتظام به‌واسطه چشم‌اندازي كه در پيش روي مردمان خود قرار مي‌دهد، تنظيم ‌مي‌كند تا مردمانش هنگام تنظيم امورات شخصي و اجتماعي‌شان در راستاي آن پيش روند.