شاه و گدا در غزليات حافظ

King and beggar in Hafez`s sonnets

از جمله مضامين و مباحث بسيار مهم در عرفان كه باعث شكل گيري راز و رمزهاي عرفاني مي شود، مبحث شاه و گداست. اين دو مفهوم در اشعار حافظ شيرازي مكررا دست مايه ي بيان معاني عرفاني و گاه زميني قرار گرفته اند. اين مقاله با روش توصيفي تحليلي به موضوع شاه و گدا و مترادف هاي آن (سلطان و بنده، غني و فقير، خسرو و درويش و...) و تفسير ابيات آن مي پردازد. حافظ در جنبه هاي مختلفي از جمله معناي مثبت عرفاني يا معناي منفي غيرعرفاني اين دو مفهوم را خميرمايه ي طرح مضامينش قرار داده كه به سبب شناور بودن اشعار وي ميان حقيقت و مجاز و سه بافت معنايي (حقيقت زباني، سنت شعري و عرفاني) نمي توان به طور قطع مشخص نمود كه منظور حافظ در فلان بيت تنها به گداي مستمند زميني اشاره دارد يا تنها ممدوح خويش را شاه و صاحب ملك دانسته است. از اين رو، در اين مقاله به بررسي و تفسير اجمالي ابيات منتخب مي پردازيم تا با تحليل آنها به فهم بهتر ابيات و شناخت جهان بيني حافظ تا حدي كه در اين مقال بگنجد، نائل آييم.