مانايي فرهنگ ايراني (با تكيه بر آثار خاقاني، نظامي، مجيرالدين بيلقاني، اثير اخسيكتي و فلكي شرواني)

The mana of Iranian culture (Relying on the works of Khaqani, Nizami, Mujiruddin Bilqani, Athir Akshikati and Falki Shervani)

شعر فارسي در گذر از سده‌هاي طولاني، به مثابه منبعي معتبر، بازتاب دهنده‌ي بسياري از موضوعات و مفاهيم فرهنگي و اجتماعي مردمان ايران زمين و همه‌ي كساني است كه به زبان فارسي سخن گفته‌اند. بسا ملاحظات و نكات فراواني در موضوعات مختلف از قبيلِ باورهاي ديني و آيينيِ مربوط به راه و رسم زندگي و شيوه‌ي انديشيدن اين مردمان كه تنها در ظرف شعر گنجانده و حفظ شده است. در اين ميانه، مفاهيم گوناگون ايراني، يعني عناصري كه رنگ و ريشه‌ي ايراني دارند و زاييده‌ي ذهن و ضمير و زندگي ايرانيان‌اند، به گستردگي در شعر فارسي دوره‌ها و سبك‌هاي مختلف فرصت بروز و امكان انتقال يافته و در كاركردي تاريخي، يكپارچگي و انسجام فرهنگي و پيوندهاي تاريخي و ملي اين مردمان را در‌پي داشته است. آذربايجان، به عنوان يكي از مهم ترين قطب هاي فرهنگي و ادبي ايران سهمِ بسزايي در حفظ وگسترش فرهنگ ايراني داشته‌ و در اين ميان، نقش شاعران به ويژه در سده‌هاي پيشين، بيش از هرشخصيت ديگري بوده است؛ خاقاني، نظامي، فلكي، مجير و اثير اخسيكتي از جمله اين شاعران‌اند كه در پژوهش حاضر، شعرشان از منظر حضور عناصر ايراني، مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته است. از ويژگي هاي سبك آذربايجاني، توجه به عناصر گوناگون فرهنگ ايراني است. آداب و رسوم، اعتقادات، باو رها، آيين‌ها، شخصيتهاي اسطوره‌اي و تاريخي، مكانهاي تاريخي و جغرافيايي و آموزه‌هاي ديني و علمي ايراني، از جمله‌ي اين عناصر و مضامين‌اند كه در شعر اين شاعران بازتاب دارند. بررسي‌هاي نشان مي‌دهد كه سهم شاعران شاخص سبك آذربايجاني در كاربست عناصر فرهنگي ايراني بسيار بالاست و روحيه‌ي ايران دوستي در شعر و انديشه‌ي آنان به آشكاري قابل احساس و ادراك است.