بازتاب اندرزهاي فارسي ميانه در آموزه‌هاي مثنوي معنوي

نوشته‌هاي اندرزي به زبان فارسي ميانه مجموعۀ بسيار غني را تشكيل مي‌دهند. مشخصۀ بارز ادبيات اندرزي فارسي ميانه، تاثيري است كه بعداً در ادبيات دورۀ اسلامي در كتاب‌هاي ادب و اخلاق فارسي و عربي گذاشته است. مثنوي مولانا جلال الدين بلخي، از جمله آثاري است كه بايد از دريچۀ اندرزهاي ايران باستان نيز به آن نگريست. به نظر نگارنده در مثنوي برخلاف تصور اوليه، مي‌توان تاثير ادبيات اندرزي فارسي ميانه را پيدا كرد. در اين اثر كه از شش دفتر تشكيل شده و يكي از برترين كتاب‌هاي ادبيات عرفاني و حكمت فارسي پس از اسلام است، داستان‌هاي پي‌درپي به شيوۀ تمثيل، داستان سختي‌هاي انسان را در راه رسيدن به خدا بيان مي‌كند. با خواندن مثنوي مي‌توان دريافت كه بسياري از پندها، براي نمونه متواضع بودن و دوري از غرور يا هم‌نشيني با بزرگان و چندين اندرز ديگر در اين اثر آمده كه در متون اندرزي فارسي ميانه نيز بر آنها بسيار تأكيد شده است. در اين مقاله با استناد به اندرز آدربادمهرسپندان كه يكي از مهم‌ترين اندرزها به زبان فارسي ميانه است، نمود برخي از آنها را در مثنوي نشان خواهيم داد. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه بسياري از پند و اندرزهايي كه در ادبيات فارسي امروز موجود است، ريشه در فرهنگ غني ايران باستان دارد.