نقش عقل در استنباط عدالت اجتماعي از آموزه‌هاي قرآن بر اساس ديدگاه علامه طباطبايي در تفسير الميزان

The role of reason in deriving social justice from the teachings of the Qur an Based on the view of Allameh Tabatabai in the interpretation of Al-Mizan

چكيده:عدالت اجتماعي از مفاهيمي است كه همواره موردتوجه انديشمندان علوم مختلف بوده و هركدام سعي كرده‌اند، تفسيري از آن ارائه نمايند. در اين نوشتار سعي شده است ديدگاه علامه طباطبايي پيرامون عدالت اجتماعي مورد تحليل و بررسي قرار گيرد. با توجه به اينكه علامه طباطبايي به‌عنوان يكي از مفسران قرآن، شناخته مي‌شود و گرايش تفسيري او در زمره عقلاني – فلسفي جاي مي‌گيرد و با نظر به اينكه بيشترين بحث پيرامون عدالت اجتماعي در اثر قرآني علامه طباطبايي يعني «تفسير الميزان» مطرح‌شده است، مسئله اين تحقيق اين بوده كه با روش توصيفي تحليلي، نقش عقل در استنباط عدالت اجتماعي را در آثار علامه به‌خصوص تفسير الميزان موردبررسي قرار دهد تا روشن شود كه علامه طباطبايي در ارائه نظريه عدالت اجتماعي تا چه اندازه يافته‌هاي عقلي را معتبر شمرده و در تفسير آيات مرتبط با اين موضوع از آن استفاده كرده است.برخي از گفته‌هاي علامه طباطبايي اين گمان را در ميان بعضي از محققين پديد آورده است كه ايشان به اعتباري بودن مفهوم عدالت اجتماعي اعتقاد داشته است، اما از بررسي انديشه‌هاي او اين نظريه تقويت مي‌شود كه علامه عدالت اجتماعي را در زمره معقولات ثانيه فلسفي جاي مي‌دهند. علامه طباطبايي مصداق‌هاي عدالت اجتماعي را به دودسته عقلي و نقلي تقسيم مي‌كنند و بر اين باورند كه برخي از مصاديق عدالت اجتماعي قابل‌درك عقلي به‌صورت مستقل هستند و برخي ديگر نيازمند آن است كه شرع بيان كند. به همين جهت بسياري از مصاديق عدالت اجتماعي در قرآن كريم بيان‌شده است كه عقل انسان از درك حُسن و مصلحت آن عاجز است.