بررسي سواد ديجيتالي به‌عنوان پايه‌اي براي گسترش مدل‌هاي يادگيري جديد در دوران شيوع ويروس كرونا: يك مطالعه اسنادي

در آغاز قرن بيست و يكم شاهد تغييرات بسياري در ارتباط با كاربرد فناوري‌هاي جديد بر زندگي روزمره مردم و جامعه بوده‌ايم. تغييرات ناشي از جنبه‌هاي فني، اقتصادي و فرهنگي در آغاز قرن بيست و يكم بسيار سريع بود. اين تغييرات عمدتاً جهان توسعه‌يافته را در برمي‌گيرد. بااين‌حال، نفوذ آن‌ها بر جهان درحال‌توسعه تأثير گذاشت. جوامع در سرتاسر جهان با توجه به در دسترس بودن و سهولت دسترسي به اطلاعات ديجيتال و فناوري‌هاي ارتباطي به‌طور چشمگيري در حال تغيير بوده‌اند. بر اساس برخي برآوردها، اكنون صدها ميليون رايانه شخصي و ساير دستگاه‌هاي تلفن همراه به شبكه جهاني متصل هستند. ما شاهد ظهور پديده جديدي هستيم، يعني جامعه آموزش مجازي كه بيش از يك ميليارد نفر را شامل مي‌شود همچنين تعداد آن‌ها به‌شدت در حال افزايش است (چوشانوف ، 2013). امروزه سواد ديجيتال در مؤسسات آموزشي بسيار رايج شده است و در بين دانش‌آموزان يك جهش عظيمي در حوزه فناوري‌ها ايجاد كرده است؛ بنابراين، شكاف در دسترس بودن دستگاه‌هاي ديجيتال بايد كاهش يابد و ضروري است كه دانش‌آموزان براي گسترش دسترسي به فناور‌ي‌ها به تعامل با محيط خود بپردازند، اين امر باعث مي‌شود محيط شخصي دانش‌آموزان بسيار تقويت ‌شود و به آن‌ها كمك مي‌كند تا با هم متحد شوند. همچنين در طول مطالعه و ايجاد آثار ديجيتالي خود با استفاده از ابزارهاي مدرن و مقرون‌به‌صرفه، سواد ديجيتالي را به دست مي‌آورند. اين امر دانش را به‌منظور تسهيل يادگيري مادام‌العمر در محيط يادگيري ديجيتال گسترش مي‌دهد (كاوفانوك، سونگخلا، نيلسوك ، 2019). فناوري‌هاي به‌روز اطلاعات در حال تبديل‌شدن به يكي از مهم‌ترين ابزارها هستند. در فضاي آموزش مجازي افراد مي‌توانند به محيط‌هاي آموزشي مختلف دسترسي داشته باشند، درس‌هاي ويدئويي ديجيتالي، لينك‌هاي چندرسانه‌اي و متون، فهرست‌هاي وب‌سايت‌ها و آزمايشگاه‌هاي مجازي را دريافت كنند، همچنين در آموزش مجازي معلمان با دانش‌آموزان تعامل دارند و از فرآيندهاي يادگيري آن‌ها حمايت مي‌كنند و از طريق انجمن‌ها و چت‌ها، روشنفكران به يكديگر متصل مي‌شوند و دانش‌هاي آموخته‌شده را به اشتراك مي‌گذارند (گاريتو ، 2013). مفاهيمي كه بر ضرورت استفاده از فناوري‌ها در عصر ديجيتال تمركز دارند، سواد رايانه‌اي، سواد ديجيتال و صلاحيت ديجيتال هستند (كرومسويك‌ ، 2008). امروزه سواد ديجيتال براي همه جنبه‌هاي زندگي بشر به‌ويژه زمينه آموزش ضروري مي‌باشد (ساريپودين، سومارتو، جوآندا و همكاران ، 2019). پژوهش‌هاي انجام‌شده در 40 سال گذشته با اشاره به تأثير فناوري‌هاي رايانه‌اي و ديجيتالي بر فرآيندها و دستاوردهاي فراگيران در آموزش، تأثير مثبت آن‌ها را بر جنبه‌هاي مختلف آموزش تائيد مي‌كند. سواد ديجيتال معمولاً به‌عنوان تركيبي از مهارت‌هاي فني و رويه‌اي است. به‌عنوان‌مثال، استفاده از يك برنامه كامپيوتري مستلزم استفاده از مهارت‌هاي رويه‌اي (پردازش فايل‌ها و ويرايش تصاوير بصري) و همچنين مهارت‌هاي شناختي (توانايي رمزگشايي يا خواندن پيام‌هاي بصري تعبيه‌شده در رابط‌هاي گرافيكي كاربر). به همين ترتيب، جست‌وجوي داده‌ها در اينترنت به‌عنوان تركيبي از مهارت‌هاي رويه‌اي در نظر گرفته مي‌شود. كار با موتورهاي جست‌وجو و مهارت‌هاي شناختي (برآورد داده‌ها، مرتب‌سازي داده‌ها و همچنين تمايز بين داده‌هاي مرتبط و غير حياتي). سواد ديجيتال به‌عنوان يك مهارت بقا در نظر گرفته مي‌شود (راهب و همكاران ، 2019). پژوهشگران در سراسر جهان در حال بررسي راه‌هاي جديدي براي گسترش سواد رايانه‌اي در بين همه افراد هستند. بسياري از فرم‌ها فراتر از قالب كلاس درس معمولي هستند، ازجمله انواع روش‌هاي يادگيري و محيط‌هاي يادگيري. شايستگي ديجيتالي آموزش به دانش، مهارت‌ها، روابط و رويكردها نسبت به فناوري‌هاي ديجيتالي، نظريه آموزشي، موضوع، زمينه و روابط بين آن‌ها مربوط مي‌شود (فارم ، 2017). پژوهش حاضر ازلحاظ هدف كاربردي است و از روش مطالعه اسنادي استفاده شده است. ازآنجايي‌كه مرحله ابتدايي هر مرور روايتي شامل جست‌وجوي كامل و منظم پيشينه موجود و مرتبط است، بدين منظور پايگاه‌هاي اطلاعاتي گوگل اسكالر ، اريك ، ساينس دايركت ، مگ‌ايران ، سيويليكا ، جهاد دانشگاهي ، علم نت و پايگاه اطلاعاتي نور توسط نويسندگان اول و دوم اين مقاله و به دليل پوشش تمامي مطالب غيرتكراري، به‌منظور شناسايي و گردآوري مطالعات مختلف، جست‌وجو شد. در اين مطالعه از مرور روايتي استفاده شده است. مرور روايتي يك شكل مرور منابع ساختاردار است كه روي يك پرسش متمركز بوده و سعي در ارائه پاسخ با استفاده از تحليل همه شواهد معتبر وجود دارد. اين نوع مرور با استفاده از جست‌وجوي منابع، استفاده از معيارهاي ورود و خروج از پيش تعيين‌شده، ارزيابي نقادانه شواهد، استخراج و توليد داده‌ها از شواهد و توليد يافته از آن‌ها انجام مي‌شود (سهرابي، 1392).