بن مايه هاي تعليمي در شعر سبك هندي با تاكيد برشعر كليم كاشاني و محتشم كاشاني

در اين پژوهش به بررسي تطبيقي مؤلفه هاي ادب تعليمي در اشعار كليم كاشاني و محتشم كاشاني پرداخته ايم. روش پژوهش، كتابخانه اي و مبتني بر سندپژوهي بوده و نوع آن، تحليلي-توصيفي است. پس از بررسي برخي از مهمترين مؤلفه هاي ادبيات تعليمي و سجاياي اخلاقي در اشعار اين دو شاعر، اين نتيجه حاصل شد كه از لحاظ بسامد، تعداد اشعاري كه متضمّن مفاهيم اخلاقي و تعليمي باشد، در اشعار كليم كاشاني بيشتر ازاشعارمحتشم است. كليم كاشاني هم در غزليات و هم در قصايد خويش به موضوعات تعليمي نظر داشته اما محتشم تنها در قصايد خويش و آن هم به صورت محدود به تعاليم اخلاقي اشاراتي داشته است. نكته اي كه در اشعار محتشم كاشاني ازحيث تعاليم اخلاقي ديده مي شود، توجه او به شرايط و شيوه هاي پندگويي وپندپذيري است كه دراشعار كليم اين موضوع مغفول بوده است.به اين توضيح كه محتشم در برخي اشعارش به شرايط بيان پندونحوه ي تعليم مسائل اخلاقي اشاره كرده و روشي به دورازافراط و تفريط را در پندآموزي توصيه كرده است.درمجموع،بسامد مضامين اخلاقي دراشعاركليم كاشاني بيشترازاشعار محتشم است و امتياز محتشم، توجه به شيوه هاي بيان پند است كه دراشعار كليم اين موضوع ديده نمي شود. مهمترين مضامين اخلاقي به كاررفته دراشعاركليم،مضاميني همچون توصيه به تواضع و فروتني، آزادگي، قناعت، صداقت و راستي،خاموشي و سكوت، غرور و تكبّر، بلند همّتي، دوري كردن از حسد و كينه، دوري از هوي و هوس، استغنا و پرهيز ازحرص و آز، داشتن بصيرت و عبرت از دنيا و مرگ و فنا است. مهمترين مضامين اخلاقي اشعارمحتشم نيزعبارت است از:عدم افراط درپند و اندرز،صبر و پايداري، قناعت پيشگي و خرسندي، ناپايداري دنيا و تعلقات آن، بخشش بدون منت، مصاحبت با دوستان راستين، پرهيز از سستي و عافيت طلبي، توصيه به توبه و اميدواري به پذيرش آن و مضاميني از اين قبيل است.