تقابل عقل و عشق از نگاه حكيم قهستان

حكیم نزاري بدون اغراق از قل ههاي بلند علم و ادب ایران زمین و مایه سرافرازي و مباهات است. نزاري می داند تنها حقیقت ملموس و معتبر حال می باشد و گذشته و آینده به هیچ روي در اختیار نیست. از نظر او پیش از سرشتن خاك حوا و آدم، عشق وجود داشته و سرّ عشق، سرّي جاویدان و ملك عشق ملكی قدیمی است و چون ملك لایزال الهی بر نظام است. نزاري معتقد است كه عقل جوهري پاك بود، ولی از زمانی كه به خطه خاك آمد بدنام و خوار شد؛ زیرا هر كسی به اندازهی درك خود تصرفی در آن كرد. ویژگ یهاي انسان عاشق از نظر نزاري عبارتست از: از خود تبرا كردن، از خود فانی شدن. انسان عاشق مانند شمعی آماده سربریدن، موسی در مناجات، یونس اندر قعر دریا و خلیل در آتش است. منظور از عقل در دیوان او همان عقل محدود و حساب گري است كه به عالم قدس هرگز راهی نمی برد و پاي چوبینش همواره لنگ می زند. ولایتی كه در اختیار امور اولیاست خوش و از اول فطرت میان عقل و عشق فاصله است.