خودشناسي و خودسازي از منظر حضرت علي (ع) در نهج البلاغه

در اسلام خودسازي به عنوان جهاد اكبر ، از وظایف بسیار مهمی است كه هر فرد باید به آن بپردازد و در حد وسع و توان خویش بكوشد تا عزت خود، خانواده و اجتماعی كه در آن زندگی میكند را اعتلاء بخشد. خودسازي میتواند در ابعاد جسمی، روحی، فكري، اخلاقی و بخصوص ایمانی و اعتقادي صورت پذیرد. براي وصول به مرحله خودسازي لازم است فرد ابتدا خود را در تمامی ابعاد وجودي خویش بشناسد، ثمره این خودشناسی، معرفه الله است كه در خودسازي و تربیت خود تجلی مییابد. بنابراین رسیدن به وضعیت مطلوب و ایدهآل بدون شناخت انسان به عنوان موضوع تربیت امكانپذیر نیست. از نظر حضرت علی (ع) در نهج البلاغه معرفه النفس و تزكیه، تذهیب و محاسبه نفس و رعایت تقوا، عمل به دستورات و معارف دینی از اصول اساسی خودسازي ایست و راههایی همچون رعایت اخلاق، تعقل و اندیشه، عبادت، توبه، یاد مرگ، پرهیز از دنیادوستی، شهوتپرستی، امیال و آرزوها و اجتناب از فخرفروشی و تكبر و خودبینی را متذكر شدهاند. از نظر حضرت علی (ع) خودسازي، صرفاً فردگرایانه نیست بلكه در ارتباط با دیگران نیز مطرح میشود و مقصود این نیست كه هرگاه انسان بخواهد خود را بسازد و به اصلاح خویشتن خویش بپردازد باید از اجتماع دوري گزیند و انزوا و گوشه نشینی اختیار كند. در این مقاله با بررسی و تحلیل محتواي سخنان حضرت علی(ع) در نهجالبلاغه دیدگاه ایشان نسبت به اهمیت و ضرورت خودشناسی و خودسازي و سلسله مراتب و رهآورد آن مورد بحث قرار گرفته است.