ساختار فهم انديشه سياسي اسلام

چگونه می توانیم فهم بهتري از محتواي اندیشه سیاسی اسلام یا مسلمین در گذشته یا حال داشته باشیم و به توضیح بهتري از این اندیشه هاي سیاسی دست یابیم ؟ نظریه سازي می تواند با سؤالی دربارة مطلب و چیز هایی كه می خواهیم بهتر بفهمیم آغاز شود . این مقاله به بهره گیري از آموزه هاي بین الاذهانی متفكران مسلمان ، از روش قیاسی و سپس با رجوع به اجزاي پراكنده و متنوع این اندیشه ها در جریان ها ، متفكران و آثار مرتبط این حوزه از روش استقرائی كوشیده است تا به فهمی دستگاهمند از اندیشه هاي سیاسی اسلام دست یابند . سپس اركان سه گانه دین اسلام یعنی اعتقادات و اخلاقیات و احكام به عنوان مسلمات و یقینیات ، به مثابۀ نقطه اطمینان بخش و سكویی مطمئن براي جستاري نظري در اندیشه سیاسی اسلامی قرار گرفته است . از این رو در اندیشه سیاسی اسلامی نیز اعتقاد سیاسی ، اخلاق سیاسی و فقه سیاسی از اركان تلقی شده است . ضمن شرح مختصر این سه ، تعاملات شش گانه آن ها شناسایی و تأثیرگذاري هاي هر یك از آن ها بر دیگري در متن واقعیات فرد ، جامعه و دولت تئوریزه شده است . در درون هر یك از این تعاملات شش گانه فروعات دیگري نیز شناسایی و سازماندهی نظري شده است . كثرت موضوع هر یك از سبد هاي سه گانه و تعاملات شش گانه ، در درون سه قالب اسلام حق ، اسلام محقق در نظر دانشمندان و اسلام محقق در عمل مسلمانان و اسلام احجقق در عملكرد دولتمردان موجب شده است تا جستار نظري حاضر در مقام توضیح اندیشه و در مقام تولید اندیشه انعطاف داشته باشد . وجه انتقادي و رهایی بخش آن در قدرت فاصله افكنی بین وضعیت موجود مسلمانان و وضعیت مطلوب اسلام است . به این ترتیب شناسایی قله هاي مطلوب و آرمانی در اسلام حق و نفس الامري دین به نوعی در كار سیاستگزاري اجرایی » می ماند كه به ما در مطالعات پژوهشی مدد می رساند و فراتر از آ « مفاهیم خالص » ساختن و طراحی نظام سیاسی مطلوب یاري می دهد ، به نحوي كه پژوهشگر یا سیاستگزار بداند در هر سبد معرفتی و تعاملات شش گانه به دنبال چیست؟ و چه تأثیرگذاري ها و تأثیرپذیري هایی را می توان انتظار داشت؟