ميراث شيز در سنت زردشتي روزگار اسلامي

Šiz's legacy in Zoroastrian traditions under Islam sovereignty

شيز و آتشكده آن چنان نقش و جايگاهي در تاريخ ديانت زردشتي دارد كه بنابر شواهد باستانشناختي از روزگار هخامنشي به اين سو، به ويژه به روزگار ساسانيان و حتي سده چهارم هجري يكي از كانون‌هاي عبادي و فكري آن دين به شمار مي آمده است. علي رغم اين، چه به روزگار ساساني و چه پس از آن، نه در متون ديني درون جامعه زردشتي و نه در منابع پديدآمده در بيرون آن، اطلاعات روشني در باره حيات فكري و هيربدستاني آذرگشسب ديده نمي‌شود. آنچه تاكنون در باره آن نوشته‌اند، اغلب جمع بندي پژوهش‌هاي باستان‌شناسي و گزارش‌هاي تاريخي است. به فرض پذيرش جايگاه تاريخي شيز و تصديق ميراث فكري آن، پرسش مهم درباره سرنوشت و سرانجام ميراث يادشده است و اين كه پس از فروپاشي ساسانيان و خاموشي احتمالي آتشكده آن در پايان سده چهارم هجري، ميراث آذرگشسب به كجا رفت و آتش مقدس آن به كدام آتشكده پيوست. اين مقاله برآن است تا بر مبناي شواهد تاريخي پاسخ‌هايي براي پرسشي به اين مهمي پيشنهاد كند.

Šiz and his famous fire temple, Adur Gušnasp, has an important position in the history of Zoroastrianism. Since Achaemenid, according to archaeological evidences and historical reports, and afterwards at the time of the Parthian and Sasanid until tenth century AD, it has been an active center. Despite this, not in Sasanid Zoroastrian texts and nor in sources after that, there aren't clear data about spiritual living of Adur Gušnasp. What has been written about it, they are often summing up of archaeological researches and historical reports. With acceptation and authentication of šiz spiritual living, the important question is about Adur Gušnasp heritage. Really, was it destroy? If, it emigrated, where emigrated it? This article attempt to search a logical proposal for these questions.