فروپاشي حكومت مبارك در مصر ؛ يك تحليل ساختاري

با گذشت چند سال از فروپاشي حكومت مبارك در مصر، بررسي­ هاي متعددي در زمينه­ هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي درباره علل وقوع اين رخداد ارائه شده است. در همين زمينه، مقاله حاضر تلاش مي ­كند با تكيه بر رهيافتي ساختاري و با توجه به تحليلي دولت­ محور به مهم­ترين علل وقوع انقلاب در مصر بپردازد. بر اين اساس، سوال اصلي مقاله مربوط به «چرايي» آسيب ­پذيري حكومت حسني مبارك در مصر است. به نظر مي ­رسد بررسي نقش سه عامل/ متغير اصلي ساختاري در قالب يك چارچوب تحليلي و نظري بتواند به اين پرسش پاسخ دهد. عامل اول به ماهيت خاصي از رژيم ­هاي اقتدارگرا اشاره دارد به اين صورت كه ماهيت سلطاني حكومت مبارك، رژيم را به مرحله فروپاشي نزديك كرد. عامل دوم معطوف به ماهيت اقتصاد سياسي رژيم ­هاي اقتدارگراست بدين ­گونه كه رژيم ­هاي اقتدارگراي رانتير و يا نيمه­ رانتير در آسيب ­پذيري و تغيير رفتار سياسي آن نقش مهمي دارند. عامل سوم مربوط به رابطه رژيم ­هاي اقتدارگراي منطقه با ابرقدرت­ ها است بدين شكل كه وابستگي سياسي و اقتصادي به ابر قدرت ­ها، و مشخصا ايالات متحده، رژيم را در معرض آسيب­پذيري بيشتر قرار مي­ دهد. تركيب اين سه عامل/ متغير، وضعيتي را ايجاد مي­ كند كه يك رژيم را در آستانه فروپاشي قرار مي ­دهد. اين نوشته مبتني بر داده­ هاي تاريخي درباره سه دهه حكومت مبارك در مصر (1981-2011) است كه به شيوه اسنادي و كتابخانه­ اي جمع­ آوري شده است.