پارادايم‌هاي معاصر هستي‌شناسي فضا و نسبت آن با شناخت‌شناسي معماري

هستي‌شناسي، شناخت‌شناسي و روش‌شناسي در هم ‌تنيده‌اند و پرداختن به هر يك، به‌ معناي مفروض داشتن پاسخ به دو ديگري از پيش است؛ از اين سه، هستي‌شناسي در مرتبۀ نخست واقع مي‌شود كه مبناي دو پرسش بعدي واقع مي‌شود. در اين مقاله به هستي‌شناسي‌هاي فضا پرداخته مي‌شود كه سه انگاشت مطلق، نسبي و رابطه‌اي را در بر مي‌گيرد. بحث خواهد شد كه انگاشت‌هاي مطلق و نسبي فضا در محدودۀ علوم اثباتي باقي مي‌مانند و بر مبناي جدايي فضا از زمينۀ اجتماعي استوارند. در شناخت‌شناسي، اين دو يا فضا را ابزاري براي اصلاحات اجتماعي مي‌بينند يا عكس آن را اثر پذير و گيرندۀ اثر و معنا از ساز و كارهاي اجتماعي فرض مي‌كنند. روي آوردن به انگاشت سوم يا فضاي رابطه‌اي اما بر توليد هم‌ زمان فضا و جامعه تأكيد مي‌كند كه گويي صحنه‌اي است براي نمايش جامعه؛ با هر ترتيب فضايي نمي‌تواند پذيراي نمايش باشد و هر نمايشي هم در آن مقدور نيست. اين انگاشت اخير شناخت‌شناسي فضا را به سوي مطالعات بين- و ترا- رشته‌اي هدايت مي‌كند كه نظريۀ معماري در دهۀ اخير به سوي آن خيز برداشته‌ است.