علت و دليل در علوم اجتماعي

علت و دليل دو مفهوم متفاوت‌اند نه مترادف. تحويل دلائل به علل ادعايي بدون دليل است. با توجه به اين تفاوت نگاه علت‌گرايانه در علوم اجتماعي به‌دنبال شناخت مشابهت‌هاي بيروني و نظم حاكم بر آنهاست. واقعيت اين است كه در پديده‌هاي طبيعي مشابهت‌هاي بيروني و نظم حاكم بر آنها را مي‌توان مشاهده و آنگاه آن را در قالب رابطه قانوني بيان كرد. از اين‌رو تعقل، انديشه، اختيار، اعتبارات در اين رابطه قانوني تأثيري ندارد ولكن در واقعيت‌ها و اعمال اجتماعي صرف مشابهت‌هاي بيروني نمي‌تواند راهبرد منطقي براي درك آنها باشد. زيرا در شكل‌گيري اين نوع اعمال و واقعيت‌هايي حيات اجتماعي، عنصر آگاهي انسان، اختيار، اعتباراتِ مورد پذيرش او، به عنوان دليل تأثير تمام دارد. با توجه به تفاوت واقعيت‌هاي طبيعي و اجتماعي، آثار و نتايجي نسبت به روش‌شناسي، كاركرد روش تجربه، جنس ادراكاتِ تئوري و نظريه علمي، در دو حوزه علوم طبيعي و اجتماعي شكل مي‌گيرد