ماهيت ايجاب

مفهوم ايجاب علي‌رغم سادگي، از ماهيت نسبتاً پيچيده‌اي برخوردار است. ايجاب يكي از اركان اراده در انعقاد قرارداد است. در مورد ماهيت ايجاب، اختلاف‌نظر عميقي در كلام فقها و حقوق‌دانان وجود دارد: برخي معتقدند كه ايجاب، ايقاعي يك‌جانبه است كه به ارادۀ موجبْ خلق مي‌شود. به نظر ايشان، اعلام ارادۀ ايجاب و قبول به تنهايي عمل حقوقي يك‌طرفه‌اي را تشكيل مي‌دهد؛ زيرا هر يك از اين دو حتي در صورتي كه با اعلام ارادۀ ديگر تلفيق نشود و به عقد منجر نگردد، واجد آثار حقوقي معيني است. در مقابل، گروهي ديگر معتقدند كه از جدايي دو انشا در عقد نبايد چنين تعبير شود كه عقد از دو ايقاع مستقل تشكيل شده است. هر يك از اين دو انشا، جزئي از سبب هستند و زمينه را براي ايجاد قرارداد فراهم مي‌آورد. نيروي سازندگي ايجاب و قبول چنان آفريده شده كه منوط و مقيد به يكديگرند. در واقع تأثير ايجاب، در ظرف قبول مشتري است و تأثير قبول مشتري، در ظرف تحقق ايجاب است. لذا هر كدام از ايجاب و قبول جزءالعلّه محسوب مي‌شود. به نظر ما براي تبيين ماهيت ايجاب بايد بين دو قسم ايجاب يعني ايجاب بدون الزام و ايجاب همراه با الزام تفكيك كرد.