بررسي آثار حذف سياست‌هاي حمايتي دولت در بازار گندم ايران ؛ رويكرد تعادل بازار

Evaluating the impacts of removing government protection policies in the Iranian wheat market using market equilibrium approach

گندم به‌عنوان يك محصول راهبردي، از نظر ميزان توليد و اختصاص سطوح زير كشت، مهم‌ترين محصول كشاورزي در سراسر دنيا محسوب مي‌شود و نقشي استراتژيك در عرصه‌ي سياسي و اقتصادي كشورها ايفا مي‌نمايد. لذا هدايت عرضه و تقاضاي اين محصول و تنظيم بازار آن بر اساس منافع كارگزاران اقتصادي، امري اجتناب‌ناپذير خواهد بود. در اين راستا، مطالعه‌ي حاضر با استفاده از مدل تعادل فضايي قيمت‌ها، به بررسي آثار سياست‌هاي حمايتي دولت در بازار اين محصول و مقايسه‌ي اين سياست‌ها با شرايط آزادسازي بازار در ايران پرداخته است. نتايج نشان داد كه در سال زراعي 1393-1392 با لحاظ نمودن توأمان سياست قيمت تضميني و قيمت سقف، در كل كشور به ميزان 3165 هزار تن مازاد تقاضا براي گندم وجود خواهد داشت. اما با اتخاذ سياست آزادسازي، مقدار تقاضاي كل برابر 13/9 درصد و مقدار عرضه برابر 1/6 درصد كاهش خواهد يافت. همچنين اتخاذ رويكرد آزادسازي موجب افزايش 105/4 درصدي قيمت تقاضا و كاهش 9/9 درصدي قيمت عرضه مي‌گردد. لذا مي‌توان دريافت كه اتخاذ سياست آزادسازي در بازار گندم، بيش از آنكه در جهت منافع عرضه‌كنندگان اين محصول عمل نمايد، به زيان تقاضا كنندگان در اين بازار خواهد بود و لذا پيشنهاد مي شود همگام با آزاد سازي بازار گندم تدابيري همانند پرداخت جبراني براي مصرف­كنندگان در نظر گرفته شود.

Wheat as a strategic product, in terms of production and cultivation, is the most important crops in worldwide and plays an important role in the political and economic arena. According to this issue it is necessary to adjust market by the producers, consumer and national welfares. This study investigated the effect of government support policies in the wheat market by using the spatial equilibrium model and compared the result with liberalized market. Results revealed that imposing both consumer and producer support policies would be accompanied by 3165 tones excess demand in the base year (2013-2014). In the liberalized market, total quantity demanded and supplied would decrease equal to 13.9 and 1.6 percent. Also liberalizing policy would increase consumer price (105.4 percent) and decrease producer price (9.9 percent). Therefore, liberalizing wheat market worse off consumer and producer gain would be negligible. Finally, compensation payment as a complementary policy would be pursue in the short run for the consumers.