بررسي عناصر طبيعت در كتاب فارسي دوم دبستان

Representation of Nature in an Elementary Persian Textbook

در پژوهش حاضر كتاب فارسي دوم دبستان كه از پايه‌اي‌ترين كتاب‌هاي درسي به شمار مي‌رود، از منظر يكي از جلوه‌هاي پر اهميت رفتارهاي اجتماعي- فرهنگي در جهان معاصر، يعني از زاويه‌ي توجه به محيط زيست، بررسي مي‌شود. به همين منظور عناصر طبيعت به هشت دسته‌ي عمده‌ي: جانوران، پرندگان، گياهان، خوراكي‌ها، آسماني‌ها، آب، و زميني‌ها تقسيم شدند. سپس تمام موارد مربوط از كتاب استخراج گرديد و براساس نظريه‌هاي زبان­شناسانه و به طور خاص بر اساس «سخن‌كاوي انتقادي» و مطابق با الگوي «دستوري- واژگاني» بررسي و تحليل شدند. نخستين نتيجه‌ي به دست آمده نشان مي‌دهد كه عناصر طبيعت در كتاب مورد بررسي، به طور كلي از موضع قدرت بهره‌مند نيستند. در بررسي دقيق­تر و جزء به جزء، آشكار مي­شود كه در ميان عناصر طبيعت، نخست پرندگان و به دنبال آن آسمان و وابسته‌هاي آن در بالاترين مدارج قدرت قرار دارند و در مقابل آن‌ها عناصر مربوط به زمين و خوراك در مدارج پايين‌تر و سپس آب و آن‌چه مربوط به آن است در پايين‌ترين مرحله قرار دارند. گياهان و جانوران نيز با بهره‌مندي از قدرتي متوسط، در ميان دسته‌هاي ياد شده قرار گرفته‌اند.

Due to the importance of textbooks in forming students’ social identity and character، the present research tends to study Grade two Persian primary textbook in terms of the importance given to nature. This issue is of crucial importance affecting learners’ outlook and behavior toward their environment. Taking some linguistic features such as lexicons، grammar (transitive، non-transitive and relationals) used to depict nature، the researchers analyzed the book to find the writer(s)’ outlook toward nature. The findings of the study shows that nature، in general (flower، animals، mountains، sky، etc.)، do not have powerful status. From a more specific standpoint، birds، sky and those associated with the sky are found to be more powerful compared with soil، ground، food، and the like. Surprisingly، water and related words are in the weakest position. Considering the age of the learners and impact of textbooks on building the students’ personality، some suggestions and implications are in order.