مطالعه اي دربارۀ انديشه هاي جمعيتي ابن خلدون

ابن خلدون (808 تا 732 ق .1407 تا 1322 م ) نيروي انساني را عاملي مهم در توسعه اقتصادي و اجتماعي مي داند؛ ازاين رو جمعيت را يكي از اركان اصلي تمدن برمي شمارد. مقاله حاضر در پي شناخت گزيده اي از انديشه هاي جمعيتي و اجتماعي ابن خلدون است . وي انديشه هاي خود را در حدود شش صد سال پيش در كتاب العبر كه بخشي از آن در فارسي مقدمه نام دارد، ارائه كرده است . روش تحقيق ، توصيفي و تحليلي است . در اين زمينه ، از اسناد و مدارك ، منابع و آثار ابن خلدون بهره گرفته ايم تا درزمينه موضوع مدنظر به جمع بندي برسيم . بنابر يافته هاي تحقيق ، او بسياري از مسائل جمعيتي مطرح در زمان كنوني را بررسي كرده است ؛ نظير نقش جمعيت در پيشرفت و انحطاط تمدن در جوامع بشري و متغيرهاي اساسي در تغييرات جمعيتي ازجمله مرگ ومير، باروري ، مهاجرت و... . اين متفكر اسلامي ، كرة زمين را به هفت اقليم تقسيم و آن را براساس توزيع و تراكم جمعيت تشريح كرده است . ابن خلدون معتقد است جمعيت هاي انساني ، در هريك از نقاط زمين ، با اوضاع و احوال متفاوت توزيع شده اند. نيز بين جمعيت ها و محيط طبيعي كه اين جمعيت هاي انساني در آن رشد مي كنند، ارتباط نزديكي وجود دارد. او باتوجه به اوضاع اجتماعي و سياسي و اقتصادي در زمان خود، كاهش جمعيت را از عوامل تباهي عمران معرفي مي كند. ابن خلدون ، ازسويي ، افزايش جمعيت را در سلامت هوا موثر مي داند و ازسوي ديگر، نگران افزايش بي رويه جمعيت است . او خواهان جمعيتي متناسب است كه با امكانات موجود سازگار باشد؛ اما براي اين تناسب ، شماري قائل نيست .