پژوهشي در الگوي هشت‌ بهشت در دو حوزه‌ي ادبيات و معماري

فاقد عنوان و چكيده لاتين

منابع ادبي در زبان فارسي، علاوه بر بازنمود ويژگي‌هاي زباني و ادبي، گاه ويژگي‌هاي آثار معماري دوران اسلامي و علت نامگذاريشان را نيز به خوبي تشريح كرده ­اند. به­ واسطه‌ي ارتباط شعرا و ادبا با معماران، بسياري از عناصر و الگوهاي معماري يا به­ صورت واقعي خود و يا در هيأت استعاره‌ها و تشبيهات ادبي توصيف شده ­اند. يكي از اين الگوها، «هشت‌بهشت» است كه به‌رغم انجام پژوهش‌هاي بسيار، هنوز پرسش­ هايي در علت نامگذاري و نسب‌شناسي آن باقي است كه تاكنون پاسخ ­هاي قانع­ كننده­اي به آنها داده نشده است. در اين پژوهش كه بر اساس هدف، از نوع تحقيقات بنيادي و بر اساس ماهيت و روش از نوع تحقيقات تاريخي است، كوشش كرديم توصيفي را كه منابع ادبي از الگوي «هشت ­بهشت» داده ­اند، با طرح باقي مانده از اين اثر معماري تطبيق داده و علت نامگذاري آن را باز نماييم. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد اعتقاد به بهشت‌هاي هشتگانه (اشاره‌ها و آموزه‌هاي قرآني) و تجميع اين بهشت‌ها در يك عرصه‌ي چهارباغي، موجب شد تا اين الگو كه در ادبيات معماري به «الگوي نُه‌بخشي» معروف است، در منابع ادبي و گزارش‌هاي تاريخي، «هشت‌بهشت» خوانده شود. پلان تكامل يافته‌ا‌ي كه پيشتر در ساختار «آپاداناها» و «نُه‌گنبدها» تجربه شده بود، براي ساخت كوشك مركزيِ چهارباغ‌ها و آرامگاه‌ها در ايران، آسياي ميانه و شبه‌قاره‌ي هند مورد استفاده قرار گرفته بود.