بحثي انتقادي درباره شطرنج و متعلقات آن در برخي شروح متون عرفاني

فاقد عنوان و چكيده لاتين

درك درست از متون مختلف ادبي و پي­بردن به معاني باطني آن، منوط به فهم صحيح و عاري از استنباط ­هاي مغشوش است. از جمله متوني كه علاوه بر معاني ظاهري نياز به تبيين وجوه مختلف و تعابير گوناگون دارد، متون عرفاني است؛ لذا موضوع تشريح در اين متون به خاطر مسائل فوق الذكر، اهميت مضاعفي دارد. اين در حالي است كه شاعران و عارفان براي بيان مافي­ الضمير خود بعضاً از اصطلاحاتي مضمون ­آفريني يا نمادپردازي كرده ­اند كه حتي در حوزه مطالعاتي شارحان جامع ­الاطراف نيز نيست؛از جمله اين اصطلاحات كه لغزش گاهي براي شارحان و به تبع آن خوانندگان محسوب مي ­شود، مربوط به بازي شطرنج است. نوشتۀ حاضر بر آن است تاب ااستفاده از روش استقرايي و با بازخواني دقيق آثاربرخي شاعران عارف، به تحليل روش درست اين بازي و پيچيدگي­ ها و ظرايف آن بپردازد و برخي شروح متون عرفاني در اين زمينه را مورد نقد و بررسي قرار دهد. حاصل پژوهش نشان مي­ دهد كه شارحان محترم، به خاطر پيچيدگي خاص اين بازي، اغلب يا از توضيح ابيات چشم ­پوشي كرده ­اند و يا اينكه بعضاً دچار لغزش شده ­اند. از جمله اصطلاحات مورد اختلاف بين شارحان مي­ توان به «شه ­رخ زدن»، «فرزين بند»و «طرح نهادن»، اشاره كرد.